Αλλεργική ρινίτιδα: Αίτια, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η αλλεργική ρινίτιδα (allergic rhinitis) είναι η φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου που οφείλεται σε αλλεργικό μηχανισμό. Αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα παγκοσμίως — επηρεάζει περίπου 10–30% των ενηλίκων και έως 40% των παιδιών. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες ARIA 2024–2025, η αλλεργική ρινίτιδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό υποδιαγνωσμένη και υπο-θεραπευμένη, ενώ το κοινωνικοοικονομικό κόστος — σε φαρμακευτικές δαπάνες, απουσίες από εργασία και σχολείο, και μειωμένη παραγωγικότητα — είναι σημαντικό. Εκδηλώνεται με ρινική συμφόρηση, πταρμούς, καταρροή και κνησμό, ενώ η θεραπεία περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ανοσοθεραπεία. Η αλλεργική ρινίτιδα και το αλλεργικό άσθμα θεωρούνται σήμερα εκδηλώσεις μιας ενιαίας νόσου των αεραγωγών (unified airway disease) [3, 4, 9].

Τι είναι η αλλεργική ρινίτιδα;

Με τον όρο “ρινίτιδα” αναφερόμαστε στη φλεγμονή του βλεννογόνου (της εσωτερικής επιφάνειας, δηλαδή) της μύτης. Στις περιπτώσεις που η φλεγμονή αυτή είναι αλλεργικού μηχανισμού, τότε πρόκειται για αλλεργική ρινίτιδα [1].

Άλλα είδη ρινίτιδας είναι η λοιμώδης (όπως σε ιώσεις του αναπνευστικού), αλλά και η μη-αλλεργική ρινίτιδα (αγγειοκινητική). Η τελευταία, διαχωρίζεται σε διάφορες υποκατηγορίες, όπως η ορμονική (εμφανιζόμενη σε έμμηνο ρύση ή η ρινίτιδα της κύησης), η φαρμακευτική, η ρινίτιδα των ηλικιωμένων και άλλες (Εικόνα 1) [2].

Εικόνα 1. Τα τρία κύρια είδη ρινίτιδας — Συχνά συνυπάρχουν

“Ένα ή περισσότερα είδη ρινίτιδας μπορεί να συνυπάρχουν ταυτόχρονα στον ίδιο ασθενή”

Η αλλεργική ρινίτιδα, λοιπόν, αφορά την αλλεργική φλεγμονή του βλεννογόνου της ρινός. Προκαλείται όταν ο βλεννογόνος ενός αλλεργικού ανθρώπου έρχεται σε επαφή με το υπεύθυνο, για την αλλεργία του, αεροαλλεργιογόνο [1].

Πώς προκαλείται η αλλεργική ρινίτιδα — Μηχανισμός

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι μια IgE-μεσολαβούμενη αντίδραση υπερευαισθησίας τύπου Ι. Ο μηχανισμός περιλαμβάνει δύο φάσεις: μια πρώιμη φάση (λεπτά μετά την έκθεση) και μια καθυστερημένη φάση (4–8 ώρες αργότερα), η οποία ευθύνεται για τη χρόνια φλεγμονή [4].

Πρακτικά: στην πρώιμη φάση ο ασθενής αισθάνεται αμέσως φτέρνισμα, φαγούρα και τρέξιμο μύτης. Στην καθυστερημένη φάση, που ακολουθεί μετά από ώρες, κυριαρχεί η ρινική συμφόρηση (μπούκωμα) — αυτή η φάση εξηγεί γιατί πολλοί ασθενείς ξυπνούν το πρωί με βουλωμένη μύτη, ακόμα και χωρίς πρόσφατη έκθεση σε αλλεργιογόνο.

“Για να προκληθούν τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας, αρκεί μια μικρή μόνο έκθεση στο υπεύθυνο αλλεργιογόνο” [1]

Αίτια της αλλεργικής ρινίτιδας

Τα αλλεργιογόνα είναι ουσίες του περιβάλλοντος αβλαβείς για τους περισσότερους ανθρώπους. Στον αλλεργικό, όμως, ασθενή το ανοσοποιητικό του σύστημα αναγνωρίζει το αλλεργιογόνο ως “κίνδυνο” και αντιδρά σε αυτό.

Τα συχνότερα αλλεργιογόνα του αναπνευστικού (αεροαλλεργιογόνα) στη χώρα μας είναι:

• τα ακάρεα της οικιακής σκόνης,
• οι γύρεις διαφόρων φυτών, όπως το περδικάκι, η ελιά, τα αγρωστώδη και το κυπαρίσσι
• τα σπόρια μυκήτων,
• αλλεργιογόνα ζώων, όπως ο σκύλος, η γάτα, το κουνέλι κ.α..

Η είσοδος του αλλεργιογόνου μέσω του αναπνευστικού βλεννογόνου πυροδοτεί τον ανοσολογικό μηχανισμό που περιγράφηκε παραπάνω. Παράλληλα, η παρατεταμένη επαφή με το αλλεργιογόνο προκαλεί τη συντήρηση της αλλεργικής φλεγμονής και την εμμονή των συμπτωμάτων.

Αλλεργική ρινίτιδα: ποιά τα συμπτώματα της;

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι χρόνια νόσος, με περιόδους έξαρσης και ύφεσης των συμπτωμάτων. Η έκθεση στο αλλεργιογόνο και η μετέπειτα ανοσολογική απάντηση έχουν σαν τελικό αποτέλεσμα να εμφανίζονται [3]:

• ρινική συμφόρηση (μπούκωμα στη μύτη)
• ρινική καταρροή
• πταρμοί (φτέρνισμα)
• κνησμός (φαγούρα) της μύτης και της υπερώας, αλλά και συχνά
• βήχας που επιμένει

“Μικρής διάρκειας συμπτώματα από τη μύτη, όπως για μερικές μέρες, οφείλονται συνήθως σε μία ιογενή ρινίτιδα”

Σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα συνυπάρχουν συχνά συμπτώματα από τα μάτια (αλλεργική επιπεφυκίτιδα). Τα συνηθέστερα είναι η δακρύρροια, ο κνησμός των επιπεφυκότων και η ερυθρότητα [4].

Σε αρκετούς ασθενείς, στην αλλεργική φλεγμονή συμμετέχουν και οι πνεύμονες, με αποτέλεσμα να συνυπάρχουν και συμπτώματα αλλεργικού βρογχικού άσθματος. Τα συχνότερα συμπτώματα του άσθματος είναι η δύσπνοια (δυσκολία στην αναπνοή), ο συριγμός (σφύριγμα) στη διάρκεια της, ο βήχας, αλλά και ένα αίσθημα “βάρους” στο στήθος [5].

Ταξινόμηση της αλλεργικής ρινίτιδας κατά ARIA

Η σύγχρονη ταξινόμηση της αλλεργικής ρινίτιδας γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma), με βάση δύο κριτήρια: τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων [9].

Διάρκεια: Διαλείπουσα vs Εμμένουσα

• Διαλείπουσα (intermittent): συμπτώματα λιγότερες από 4 ημέρες/εβδομάδα ή λιγότερες από 4 εβδομάδες συνολικά
• Εμμένουσα (persistent): συμπτώματα περισσότερες από 4 ημέρες/εβδομάδα και περισσότερες από 4 εβδομάδες

Σοβαρότητα: Ήπια vs Μέτρια-Σοβαρή

• Ήπια: δεν επηρεάζεται ο ύπνος, η καθημερινότητα, η εργασία ή το σχολείο
• Μέτρια-σοβαρή: παρουσία ενός ή περισσότερων από τα εξής: διαταραγμένος ύπνος, περιορισμός στις καθημερινές δραστηριότητες ή στον αθλητισμό, επηρεασμένη απόδοση σε εργασία ή σχολείο, ενοχλητικά συμπτώματα

Η ταξινόμηση ARIA αντικατέστησε τους παλαιότερους όρους “εποχική” και “ολοετής”, γιατί πολλοί ασθενείς δεν ταιριάζουν ακριβώς σε αυτές τις κατηγορίες. Ένας ασθενής αλλεργικός σε ακάρεα μπορεί να έχει χειρότερα συμπτώματα τον χειμώνα, ενώ ένας αλλεργικός σε πολλαπλές γύρεις μπορεί να έχει εμμένοντα συμπτώματα αρκετούς μήνες τον χρόνο.

“Η ταξινόμηση κατά ARIA καθοδηγεί τη θεραπευτική στρατηγική: μέτρια-σοβαρή εμμένουσα ρινίτιδα χρειάζεται πιο επιθετική αντιμετώπιση”

Εποχική και ολοετής ρινίτιδα

Τα συμπτώματα σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα εκδηλώνονται όταν ο ασθενής έρχεται σε επαφή με το αλλεργιογόνο. Έτσι σε κάποιους ασθενείς -συνήθως αλλεργικούς σε γύρεις- τα συμπτώματα εμφανίζονται την εποχή της ανθοφορίας του αντίστοιχου φυτού (εποχική αλλεργική ρινίτιδα).

Μίας και η ανθοφορία των περισσοτέρων φυτών είναι την άνοιξη, η εποχική αλλεργική ρινίτιδα εμφανίζεται συχνότερα εαρινά (αλλεργία της άνοιξης, ρινίτιδα της άνοιξης). Φυσικά, μια εποχική ρινίτιδα μπορεί να εμφανίζεται και άλλες εποχές, όπως το φθινόπωρο ή -σπανιότερα- το καλοκαίρι.

Παράλληλα όταν ένας ασθενής εκτίθεται συνεχώς στο αλλεργιογόνο στο οποίο είναι αλλεργικός, τα συμπτώματα εμφανίζονται όλο το χρόνο (ολοετής αλλεργική ρινίτιδα). Η ολοετής αλλεργική ρινίτιδα εμφανίζεται συνήθως σε ασθενείς με αλλεργία στα ακάρεα της οικιακής σκόνης, ή σε κατοικίδια (Εικόνα 2).

Εικόνα 2. Εποχική και ολοετής αλλεργική ρινίτιδα

Πότε θα υποψιαστώ την αλλεργική ρινίτιδα;

Τα παραπάνω συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας, δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο ή με την ίδια βαρύτητα στον κάθε ασθενή. Σε κάποιους, για παράδειγμα, ο κνησμός (φαγούρα) στη μύτη είναι ηπιότερος, ενώ ενοχλεί περισσότερο μια φαγούρα στο λαιμό εσωτερικά.

Συχνά, επίσης, δεν δίνεται σημασία στη σχέση που μπορεί να έχει η αλλεργική ρινίτιδα και ο βήχας, τόσο στα παιδιά, όσο και στους ενήλικες. Στην πραγματικότητα συχνά ένας βήχας που επιμένει οφείλεται σε ρινίτιδα, ιδιαίτερα εάν συνυπάρχει μπούκωμα στη μύτη που επίσης επιμένει [1].

“Εάν έχετε συμπτώματα κάθε φορά που βρίσκεστε σε χώρο με γάτα, η αλλεργία σε γάτα είναι εξαιρετικά πιθανή”

Παράλληλα, όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται ή επιδεινώνονται σε μια συγκεκριμένη εποχή (όπως η άνοιξη), η αλλεργία είναι αρκετά πιθανή. Αντίστοιχα με την εποχικότητα, η αλλεργική ρινίτιδα είναι πιθανή όταν εμφανίζονται συμπτώματα ρινίτιδας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, ρινίτιδα που εμφανίζεται στο χώρο εργασίας ή σε επισκέψεις σε σπίτια με κατοικίδια θα πρέπει να εγείρει τις υποψίες για πιθανή αλλεργία.

Δεν είχα ποτέ μου αλλεργία. Μπορεί να εκδήλωσα τώρα;

Η αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να εκδηλωθεί οποτεδήποτε, από την παιδική ηλικία μέχρι και την ενήλικο ζωή. Αποτελεί ένα από τα συνηθέστερα αλλεργικά νοσήματα, τόσο στα παιδιά, όσο και τους ενήλικες. Υπολογίζεται, δε, πως αφορά περίπου το 10-30% των ενηλίκων και μέχρι το 40% των παιδιών στο γενικό πληθυσμό.

“Δεν γεννιέται κάποιος αλλεργικός, η αλλεργική ρινίτιδα εμφανίζεται στη διάρκεια της ζωής”

Η συχνότητα της συχνά υποεκτιμάται, μιας και είναι σύνηθες οι ασθενείς σταδιακά να συνηθίζουν στην ύπαρξη των συμπτωμάτων ή και να τα αντιλαμβάνονται ως ένα κοινό κρυολόγημα. Αν και κάποιες φορές προσομοιάζουν τα συμπτώματα του κοινού κρυολογήματος, η αρκετά μεγαλύτερη διάρκεια τους θα πρέπει να μας προβληματίσει.

Από την άλλη, συμπτώματα ρινίτιδας που επιμένουν συνηθέστερα οφείλονται σε αλλεργία, αλλά δυνητικά μπορεί να εμφανίζονται και στα πλαίσια άλλων υποκείμενων νοσημάτων, μετά από υπερβολική χρήση κάποιων φαρμάκων, αλλά και λόγω άλλων παραγόντων.

Αλλεργική ρινίτιδα ή κρυολόγημα;

Πολλοί ασθενείς μπερδεύουν τα συμπτώματα αλλεργικής ρινίτιδας με κρυολόγημα. Ο παρακάτω πίνακας βοηθά στη διαφοροδιάγνωση:

Διάγνωση της αλλεργικής ρινίτιδας

Οι παράγοντες στους οποίους αντιδρά ο ρινικός βλεννογόνος ονομάζονται αλλεργιογόνα. Τα αλλεργιογόνα είναι ουσίες οι οποίες στους περισσότερους ανθρώπους δεν προκαλούν ενοχλήματα, αλλά οι αλλεργικοί σε αυτά ασθενείς τα αναγνωρίζουν ως δυνητικά επιβλαβή. Έτσι, το ανοσοποιητικό τους σύστημα να αντιδρά, με τελικό αποτέλεσμα την έκλυση και συντήρηση των συμπτωμάτων της ρινίτιδας.

Συχνότερα αλλεργιογόνα στη χώρα μας αποτελούν τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, επιθήλια ζώων (όπως ο σκύλος και η γάτα), σπόρια μυκήτων (όπως η αλτερνάρια και το κλαδοσπόριο) αλλά και γύρεις διαφόρων φυτών (όπως τα αγρωστώδη, η παριετάρια, η ελιά, το κυπαρίσσι κ.α.).

Για να εντοπίσουμε τα υπεύθυνα αλλεργιογόνα, πραγματοποιούμε έλεγχο των ευαισθητοποιήσεων. Ο έλεγχος γίνεται με τεστ στο δέρμα (επιδερμιδικές διά νυγμού δοκιμασίες), όπως και στο αίμα (προσδιορισμός ειδικών ανοσοσφαιρινών ορού). Οι δοκιμασίες αυτές συνήθως είναι αρκετές για να καθορίσουμε τα κλινικά υπεύθυνα αλλεργιογόνα, αν και σε κάποιες περιπτώσεις θα χρειαστούν ειδικές δοκιμασίες πρόκλησης.

Επιπλοκές της αλλεργικής ρινίτιδας

Η μη αντιμετωπισμένη αλλεργική ρινίτιδα δεν είναι απλά “μια ενόχληση”. Μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές επιπλοκές [3, 10]:

• Ιγμορίτιδα (ρινοκολπίτιδα): η χρόνια φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου ευνοεί τη συσσώρευση εκκρίσεων στους παραρρίνιους κόλπους
• Ωτίτιδα μέσου αυτιού: ιδιαίτερα στα παιδιά, η ρινική συμφόρηση μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία της Ευσταχιανής σάλπιγγας
• Ρινικοί πολύποδες: σε ασθενείς με χρόνια φλεγμονή
• Ανάπτυξη βρογχικού άσθματος: το 20–40% των ασθενών με αλλεργική ρινίτιδα αναπτύσσει άσθμα
• Διαταραχές ύπνου: η ρινική απόφραξη διαταράσσει τον ύπνο, προκαλώντας κόπωση, ημερήσια υπνηλία και μειωμένη συγκέντρωση
• Μειωμένη σχολική και εργασιακή απόδοση: το “presenteeism” (παρουσία αλλά μειωμένη απόδοση) αφορά πολλούς ασθενείς

“Η αλλεργική ρινίτιδα αφορά περίπου 400 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, με σημαντικό κοινωνικοοικονομικό κόστος” [10]

Πρόληψη της αλλεργικής ρινίτιδας

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι μια χρόνια νόσος. Το ευτυχές δεδομένο είναι πως στην πλειοψηφία των ασθενών μπορεί να ελεγχθεί με συνδυασμό αποφυγής αλλεργιογόνων, συμπτωματικής θεραπείας (με χάπια ή ρινικά σπρέι) ή ειδικής ανοσοθεραπείας.

Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας είναι ο προσδιορισμός των υπεύθυνων για τα συμπτώματα αλλεργιογόνων. Ο έλεγχος για τα αλλεργιογόνα, στα οποία ο κάθε ασθενής έχει αλλεργία γίνεται με ειδικές δερματικές δοκιμασίες (αλλεργικά τεστ) και αιματολογικές εξετάσεις.

Κάποιος που είναι αλλεργικός σε ένα αλλεργιογόνο θα πρέπει να αποφεύγει να εκτίθεται σημαντικά σε αυτό. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως την αλλεργία σε σκύλο, ο περιορισμός της έκθεσης είναι σχετικά εύκολο να εφαρμοστεί. Οι ασθενείς με αλλεργία σε γύρεις, σε ακάρεα αλλά και μύκητες είναι αρκετά δυσκολότερο να αποφύγουν την επαφή με τα αντίστοιχα αλλεργιογόνα [6].

Ρινικές πλύσεις

Οι ρινικές πλύσεις με φυσιολογικό ή υπέρτονο αλατούχο διάλυμα αποτελούν μια ασφαλή και αποτελεσματική συμπληρωματική μέθοδο. Απομακρύνουν μηχανικά τα αλλεργιογόνα και τις βλεννώδεις εκκρίσεις από τον ρινικό βλεννογόνο, ενώ παράλληλα βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα των τοπικών φαρμάκων (ρινικά σπρέι). Οι ρινικές πλύσεις είναι ιδιαίτερα χρήσιμες τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά.

Θεραπεία της αλλεργικής ρινίτιδας

Είναι πρακτικά αδύνατο να αποφύγει κάποιος πλήρως ένα αλλεργιογόνο που του προκαλεί συμπτώματα. Στους περισσότερους ασθενείς τα μέτρα αποφυγής των αλλεργιογόνων είτε δεν επαρκούν, είτε είναι ιδιαίτερα περιοριστικά για την καθημερινότητας τους.

“Η φαρμακευτική αγωγή δεν θεραπεύει, αλλά περιορίζει σημαντικά τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας” [6]

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες ARIA 2024–2025, η συμπτωματική θεραπεία της μέτριας-σοβαρής αλλεργικής ρινίτιδας περιλαμβάνει [9]:

• Σταθεροί συνδυασμοί ρινικού κορτικοστεροειδούς + ρινικού αντιισταμινικού (INCS + INAH): 1η γραμμή αγωγής — η αποτελεσματικότερη θεραπεία
• Ενδορρινικά κορτικοστεροειδή: αποτελεσματική θεραπεία, ιδιαίτερα για τη ρινική συμφόρηση
• Αντιισταμινικά χάπια 2ης γενιάς: ταχεία ανακούφιση σε φτέρνισμα, καταρροή, κνησμό

Τόσο τα χάπια, όσο και τα ρινικά σπρέι αποσυμφορητικών φαρμάκων καλό θα είναι να αποφεύγονται από τους ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα. Ο βασικός λόγος είναι πως αφενός δεν περιορίζουν τη φλεγμονή και -αφετέρου- η συχνή χρήση τους μπορεί να προκαλέσει φαρμακευτική ρινίτιδα [7].

“Πολλά από τα σπρέι που συστήνονται για αλλεργική ρινίτιδα χωρίς κορτιζόνη περιέχουν αποσυμφορητικά”

Ο σωστός τρόπος λήψης της συμπτωματικής αγωγής -ιδιαιτέρως των ρινικών σπρέι είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στο αναλυτικό άρθρο μας για τις διαθέσιμες επιλογές στη θεραπεία της αλλεργικής ρινίτιδας.

Ανοσοθεραπεία για την αλλεργική ρινίτιδα

Σε πολλούς ασθενείς, η αποφυγή των αλλεργιογόνων και η συμπτωματική αγωγή δεν επαρκούν. Σε άλλους, η εφαρμογή τους έχει σημαντικούς περιορισμούς στην καθημερινότητα του ασθενούς. Στις περιπτώσεις αυτές, εξετάζεται η δυνατότητα να υποβληθεί ο ασθενής σε ειδική ανοσοθεραπεία για την αλλεργική ρινίτιδα.

“Με τη θεραπεία απευαισθητοποίησης, ο ασθενής δεν αντιδρά (ανέχεται) την επαφή με το αλλεργιογόνο” [8]

Με την ανοσοθεραπεία, στοχεύουμε στο να θεραπεύσουμε την αλλεργία προκαλώντας την ανοχή στο αλλεργιογόνου. Η ειδική ανοσοθεραπεία επιτυγχάνει τον περιορισμό των συμπτωμάτων, την ελάττωση νέων ευαισθητοποιήσεων, όπως και την πιθανότητα εμφάνισης άσθματος [11]. Διαβάστε αναλυτικότερα στο άρθρο μας για την ανοσοθεραπεία για την αλλεργική ρινίτιδα.

Είναι, λοιπόν, κομβική η διεξοδική προσέγγιση στην αναγνώριση των κλινικά σημαντικών αλλεργιογόνων (δεν ισοδυναμεί κάθε θετική δοκιμασία με κλινική αλλεργία). Παράλληλα, είναι ιδιαίτερα σημαντική η συστηματική παρακολούθηση στη διάρκεια της θεραπείας.

Αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα — Ενιαία νόσος αεραγωγών

Η αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα συνυπάρχουν πολύ συχνά. Περίπου το 80% των ασθματικών έχουν και αλλεργική ρινίτιδα, ενώ 20–40% των ασθενών με ρινίτιδα εμφανίζουν κάποια στιγμή συμπτώματα άσθματος [5].

Η έννοια της “ενιαίας νόσου των αεραγωγών” (unified airway disease) αναγνωρίζει ότι μύτη και πνεύμονες αποτελούν μία λειτουργική μονάδα. Η αλλεργική φλεγμονή δεν σταματά στη μύτη — μπορεί να επηρεάσει και τους κατώτερους αεραγωγούς. Αντίστροφα, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της ρινίτιδας βελτιώνει και τον έλεγχο του άσθματος.

Για τον λόγο αυτό, σε κάθε ασθενή με εμμένουσα αλλεργική ρινίτιδα συστήνεται μια σπιρομέτρηση — ιδιαίτερα εάν εμφανίζει βήχα, δύσπνοια ή συριγμό. Η αντίστροφη πορεία ισχύει επίσης: κάθε ασθενής με αλλεργικό άσθμα θα πρέπει να αξιολογείται και για ρινίτιδα.

“Αν ένας ασθενής με ρινίτιδα εμφανίσει βήχα, δύσπνοια ή σφύριγμα, θα πρέπει να διερευνηθεί για άσθμα”

Αλλεργική ρινίτιδα στην Αττική: αλλεργιογόνα και εποχικότητα

Στην Αθήνα και στην ευρύτερη Αττική, η αλλεργική ρινίτιδα παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά λόγω του μεσογειακού κλίματος και της ποικιλίας βλάστησης. Τα σημαντικότερα εποχικά αλλεργιογόνα στην περιοχή μας είναι:

• Ιανουάριος–Μάρτιος: γύρη κυπαρισσιού — ένα αλλεργιογόνο που πολλοί δεν γνωρίζουν, γιατί γυρεοφορεί μέσα στον χειμώνα
• Μάρτιος–Μάιος: γύρη πλατανιού, παριετάριας και αγρωστωδών
• Μάιος–Ιούνιος: γύρη ελιάς — ένα από τα ισχυρότερα αλλεργιογόνα στη Μεσόγειο
• Καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου: ακάρεα σκόνης, μύκητες, αλλεργιογόνα κατοικίδιων

Η κλιματική αλλαγή τείνει να παρατείνει τις εποχές γυρεοφορίας και να αυξάνει τη συγκέντρωση γύρης στην ατμόσφαιρα, καθιστώντας τα συμπτώματα εντονότερα. Παράλληλα, η ατμοσφαιρική ρύπανση στα αστικά κέντρα μπορεί να επιδεινώσει τη ρινική φλεγμονή ακόμα και σε ασθενείς με ήπια αλλεργία.

“Με την σωστή αντιμετώπιση, η αλλεργική ρινίτιδα δεν επηρεάζει την καθημερινότητα των ασθενών”

Έχετε αλλεργική ρινίτιδα; Συμβουλευτείτε ειδικό αλλεργιολόγο

Η σωστή διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπεία απαιτούν εξειδικευμένη αλλεργιολογική εκτίμηση. Στο Αλλεργιολογικό Ιατρείο Αθηνών (Αχιλλέως 12, Ηλιούπολη — Αθήνα), εξυπηρετούμε ασθενείς από όλη την Αθήνα και την ευρύτερη Αττική με σύγχρονο διαγνωστικό εξοπλισμό και προσέγγιση βασισμένη σε διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες (EAACI, ARIA, GINA).

---

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η αλλεργική ρινίτιδα;

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου που προκαλείται από αλλεργιογόνα, όπως γύρη, ακάρεα σκόνης, μύκητες ή τρίχωμα ζώων. Αφορά το 10–30% του ενήλικου πληθυσμού και έως 40% των παιδιών. Εκδηλώνεται με φτέρνισμα, καταρροή, κνησμό μύτης/ματιών και ρινική συμφόρηση.

Ποια είναι τα κύρια συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας;

Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονο φτέρνισμα, ρινική καταρροή, φαγούρα στη μύτη και τα μάτια, καθώς και ρινική συμφόρηση (μπούκωμα). Συχνά συνοδεύεται από δακρύρροια, κόκκινα μάτια (αλλεργική επιπεφυκίτιδα) και επίμονο βήχα.

Πώς διαφέρει η αλλεργική ρινίτιδα από το κοινό κρυολόγημα;

Η αλλεργική ρινίτιδα δεν προκαλεί πυρετό, η καταρροή παραμένει διαυγής και υδαρής, η φαγούρα στη μύτη και τα μάτια είναι έντονη, και τα συμπτώματά της διαρκούν εβδομάδες (όσο υπάρχει έκθεση στο αλλεργιογόνο). Το κρυολόγημα συνήθως συνοδεύεται από πυρετό ή πονόλαιμο και υποχωρεί σε 7–10 ημέρες.

Υπάρχει οριστική θεραπεία για την αλλεργική ρινίτιδα;

Ναι, η μόνη αιτιολογική και οριστική θεραπεία είναι η ειδική ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση), η οποία τροποποιεί την αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος στα αλλεργιογόνα. Διαρκεί 3–5 έτη και τα αποτελέσματά της διατηρούνται μακροχρόνια.

Πώς γίνεται η διάγνωση της αλλεργικής ρινίτιδας;

Η διάγνωση περιλαμβάνει τη λήψη λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού και τα αλλεργικά τεστ, όπως δερματικές δοκιμασίες διά νυγμού (skin prick tests) αλλά και αιματολογικές εξετάσεις (ειδικές IgE). Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν ειδικές δοκιμασίες πρόκλησης.

Ποιες είναι οι σύγχρονες θεραπείες για την αλλεργική ρινίτιδα;

Σύμφωνα με τις οδηγίες ARIA 2024–2025, η θεραπεία περιλαμβάνει: ρινικές πλύσεις ως βάση, αντιισταμινικά χάπια 2ης γενιάς, ενδορρινικά σπρέι κορτικοστεροειδών, συνδυαστικά σπρέι (κορτικοστεροειδές + αντιισταμινικό ως 1η γραμμή στη μέτρια-σοβαρή) και ειδική ανοσοθεραπεία για αιτιολογική θεραπεία.

Μπορεί η αλλεργική ρινίτιδα να οδηγήσει σε άλλες επιπλοκές;

Ναι, εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε ιγμορίτιδα, ωτίτιδα, ρινικούς πολύποδες ή ακόμα και ανάπτυξη άσθματος. Επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο, τη συγκέντρωση και την εργασιακή ή σχολική απόδοση.

Είναι η αλλεργική ρινίτιδα κληρονομική;

Η κληρονομικότητα παίζει ρόλο, αλλά όχι αποκλειστικό. Χωρίς αλλεργικό γονιό, 1 στα 10 παιδιά θα είναι αλλεργικό. Με έναν αλλεργικό γονιό, η πιθανότητα αυξάνεται σε 1 στα 5, ενώ αν και οι δύο γονείς είναι αλλεργικοί, 6 στα 10 παιδιά θα γεννηθούν με αλλεργική προδιάθεση.

Ποια είναι η σχέση μεταξύ αλλεργικής ρινίτιδας και άσθματος;

Το 80% από τους ανθρώπους με άσθμα έχουν και αλλεργική ρινίτιδα. Αντίστοιχα, ένα 20%-40% των ασθενών με αλλεργική ρινίτιδα θα εμφανίσει κάποια στιγμή συμπτώματα άσθματος. Η αποτελεσματική θεραπεία της ρινίτιδας βελτιώνει παράλληλα και τον έλεγχο του άσθματος.

Τι είναι η ταξινόμηση ARIA για τη ρινίτιδα;

Η ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) είναι ένα διεθνές σύστημα οδηγιών που ταξινομεί τη ρινίτιδα σε τέσσερις κατηγορίες, βάσει διάρκειας (διαλείπουσα ή εμμένουσα) και σοβαρότητας (ήπια ή μέτρια-σοβαρή). Αυτή η ταξινόμηση βοηθά τον αλλεργιολόγο να επιλέξει τη σωστή θεραπευτική στρατηγική.

Ποια αλλεργιογόνα προκαλούν ρινίτιδα στην Αθήνα;

Στην Αθήνα και τα νότια προάστια, τα σημαντικότερα εποχικά αλλεργιογόνα είναι η γύρη κυπαρισσιού (Ιαν–Μαρ), η ελιά (Μαι–Ιουν) και τα αγρωστώδη (Μαι–Ιουλ). Ολοετή αλλεργιογόνα περιλαμβάνουν τα ακάρεα σκόνης και τα αλλεργιογόνα κατοικίδιων. Τα αλλεργικά τεστ εντοπίζουν τα υπεύθυνα αλλεργιογόνα σε κάθε ασθενή.

Πότε πρέπει να επισκεφθώ έναν ειδικό για την αλλεργική ρινίτιδα;

Εάν τα συμπτώματα είναι έντονα, διαρκούν περισσότερο από δύο εβδομάδες, είναι συχνά ή δεν ανταποκρίνονται σε απλές θεραπείες, είναι προτιμότερο να επισκεφθείτε τον Αλλεργιολόγο σας για περαιτέρω αξιολόγηση και θεραπεία.