Τα αλλεργικά τεστ (skin prick tests, SPT) είναι η πρώτη γραμμή διάγνωσης IgE-μεσολαβούμενων αλλεργικών νοσημάτων — ασφαλή, ανώδυνα και με αποτέλεσμα σε 15–20 λεπτά. Στο Αλλεργιολογικό Ιατρείο Αθηνών (Αχιλλέως 12, Ηλιούπολη — Αθήνα) διενεργούμε όλο το φάσμα δερματικών δοκιμασιών — δια νυγμού (prick), ενδοδερμικές (intradermal) και δοκιμασίες επικόλλησης (patch tests) — με τυποποιημένα εκχυλίσματα αλλεργιογόνων κατά τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες EAACI. Η μέθοδος βασίζεται στην τεκμηρίωση τριών δεκαετιών και αποτελεί την κύρια διαγνωστική προσέγγιση σε σχεδόν 9 στις 10 αναπνευστικές αλλεργίες σε όλη την Ευρώπη.
Ποιά είναι τα αλλεργικά τεστ;
Οι δερματικές δοκιμασίες διά νυγμού (αλλεργικά τεστ) είναι ένα σημαντικό εργαλείο στη διάγνωση πολλών αλλεργικών νοσημάτων. Αν και συνηθίζεται να αναφέρονται ως αλλεργικά τεστ, δεν είναι τα μοναδικά, καθώς υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες δερματικών δοκιμασιών. Τέτοιες είναι οι:
- ενδοδερμικές δοκιμασίες (intradermal tests)
- δοκιμασίες επικόλλησης (patch tests)
- δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού (skin prick tests).
“Δεν υπάρχει ένα μόνο αλλεργικό τεστ. Αναλόγως την αλλεργία υπό διερεύνηση, μπορεί να χρησιμοποιηθούν μία η περισσότερες κατηγορίες”
Οι δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού (skin prick tests) είναι μία απλή στη διενέργεια (αλλά συχνά απαιτητική στην αξιολόγηση), ασφαλής και ανώδυνη διαγνωστική μέθοδος. Όπως κάθε τέτοια, έχει ενδείξεις, πλεονεκτήματα, αλλά και συγκεκριμένους περιορισμούς.
Αλλεργικά τεστ vs εξετάσεις αίματος (sIgE)
Δύο μέθοδοι συχνά μπερδεύονται από τους ασθενείς: οι δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού και οι ειδικές IgE στον ορό (sIgE). Δεν είναι ανταγωνιστικές — είναι συμπληρωματικές, με διαφορετικές ενδείξεις.
Skin Prick Tests vs Ειδικές IgE ορού
Συμπληρωματικές μέθοδοι διερεύνησης IgE-μεσολαβούμενων αλλεργιών| Παράμετρος | Skin Prick Tests | Ειδικές IgE ορού (sIgE) |
|---|---|---|
| Ταχύτητα αποτελέσματος | 15–20 λεπτά (in-vivo) | Ημέρες (αναμονή εργαστηρίου) |
| Πρώτη γραμμή για αναπνευστικά | Ναι — προτιμώμενη μέθοδος | Εναλλακτική επιλογή |
| Διακοπή αντιισταμινικών | Απαιτείται (5–7 ημέρες) | Δεν επηρεάζονται |
| Σε εκτεταμένο έκζεμα / δερμογραφισμό | Δύσκολη ή αδύνατη η αξιολόγηση | Προτιμώμενη επιλογή |
| Δυνατότητα ιδίων τροφών (prick-to-prick) | Ναι | Όχι |
| Μοριακή ανάλυση (CRD) | Όχι — μόνο εκχυλίσματα | Ναι — μοριακά αλλεργιογόνα |
| Κόστος | Χαμηλότερο | Υψηλότερο |
| Επεμβατικότητα | Ελάχιστη (επιφανειακός νυγμός) | Φλεβοκέντηση |
“Η επιλογή μεθόδου δεν είναι ζήτημα προτίμησης — εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα, την ηλικία, την αγωγή και την κατάσταση του δέρματος του ασθενούς.”
Τα παραπάνω αποτυπώνουν τη σύσταση της EAACI: τα prick tests παραμένουν η μέθοδος πρώτης επιλογής σε σχεδόν 2/3 όλων των τύπων αλλεργικών νοσημάτων και σε ~90% των αναπνευστικών αλλεργιών στην ευρωπαϊκή κλινική πράξη.
Τι να προσέξω πριν τις δερματικές δοκιμασίες;
Οι βασικοί περιορισμοί πριν τη διενέργεια αλλεργικών τεστ αφορούν συνήθως φάρμακα, τα οποία ο ασθενής λαμβάνει για άλλες παθήσεις. Τα συχνότερα εμπλεκόμενα φάρμακα είναι τα:
- αντιισταμινικά (τοπικά ή από του στόματος)
- κορτικοστεροειδή (τοπικά δερματικά σκευάσματα)
- αντικαταθλιπτικά (όπως βενζοδιαζεπίνες, τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά κ.α.)
- τοπικοί αναστολείς της καλσινευρίνης
- μονοκλωνικά αντισώματα (ομαλιζουμάμπη)
“Πριν υποβληθείτε σε δερματικές δοκιμασίες, φροντίστε να ενημερώσετε τον Αλλεργιολόγο σας για τα φάρμακα που παίρνετε.”
Ανάλογα με την αγωγή που λαμβάνει ο ασθενής, θα πρέπει να γίνεται διακοπή των παραπάνω φαρμάκων για κάποιες ημέρες (π.χ. περίπου 1 εβδομάδα για τα αντιισταμινικά από του στόματος). Εάν η διακοπή δεν είναι εφικτή, η αντιδραστικότητα του δέρματος μπορεί να αξιολογηθεί λίγο πριν τη δοκιμασία. Ενημερώστε τον Αλλεργιολόγο σας για φάρμακα τα οποία λαμβάνετε σε καθημερινή βάση, ώστε αυτά να μην επηρεάσουν το αποτέλεσμα των δοκιμασιών.
Σημαντική παρανόηση: τα συμπληρώματα ασβεστίου ΔΕΝ καταστέλλουν τις δερματικές αντιδράσεις ούτε επηρεάζουν την αξιοπιστία των αλλεργικών τεστ. Δεν χρειάζεται διακοπή τους — αντίθετα, διακόπτονται μόνο τα φάρμακα που πραγματικά παρεμβαίνουν στην ισταμινική αντίδραση.
Τα αλλεργικά τεστ δεν θα πρέπει να γίνονται σε άνω άκρα που πάσχουν από νευρογενείς ανωμαλίες, λεμφοίδημα ή παράλυση. Παράλληλα, αξιολόγηση θα πρέπει να γίνεται και σε ασθενείς που πάσχουν από χρόνια νοσήματα του δέρματος σε εκτεταμένη μορφή, όπως η ψωρίαση και η ατοπική δερματίτιδα. Τέλος, χρόνια συστηματικά νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, διαβητική νευροπάθεια κ.α.) μπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσμα των δερματικών δοκιμασιών.
“Αναφέρετε στον Ιατρό σας άλλα τοπικά ή συστηματικά νοσήματα από τα οποία πάσχετε”
Πως γίνονται τα αλλεργικά τεστ (δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού);
Στις δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού, ο Αλλεργιολόγος τοποθετεί στο αντιβράχιο του ασθενούς μικρή ποσότητα από εμπορικά εκχυλίσματα αλλεργιογόνων (Εικόνα 1). Εν συνεχεία, διενεργεί έναν νυγμό διαμέσου της σταγόνας του αλλεργιογόνου που βρίσκεται πάνω στο δέρμα. Με τον τρόπο αυτό, το αλλεργιογόνο διαπερνά την εξωτερική επιφάνεια της επιδερμίδας.
Εικόνα 1. Δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού — σταγόνες αλλεργιογόνων και επιφανειακός νυγμός στο αντιβράχιο
Εάν ο ασθενής είναι ευαισθητοποιημένος σε ένα αλλεργιογόνο, θα εμφανιστεί μέσα σε λίγα λεπτά στο σημείο του νυγμού τοπική αντίδραση. Η αντίδραση αυτή συνήθως περιλαμβάνει μία μικρή διόγκωση (πομφός), που περιβάλλεται από ερυθρότητα (ερύθημα) και συνοδεύεται από φαγούρα (κνησμό). Συνολικά, η αντίδραση ενός αλλεργικού τεστ θυμίζει συχνά αντίδραση ενός τσιμπήματος κουνουπιού.
“Η διαδικασία των αλλεργικών τεστ δεν προκαλεί πόνο. Στα σημεία όπου υπάρχει ένα θετικό τεστ, εμφανίζεται κνησμός (φαγούρα) που υποχωρεί”
Η αντίδραση πομφού - ερυθήματος θα έχει ολοκληρωθεί συνήθως μέσα σε 20 λεπτά, οπότε και γίνεται από τον Αλλεργιολόγο η ανάγνωση του αποτελέσματος. Η διαδικασία των δερματικών δοκιμασιών δεν είναι επίπονη για τον ασθενή. Στα σημεία όπου εμφανίζεται ένα θετικό αποτέλεσμα, συχνά εμφανίζεται κνησμός (φαγούρα), ο οποίος υποχωρεί σε μερικά λεπτά. Εάν είναι ενοχλητικός, ζητήστε από τον Αλλεργιολόγο σας να χρησιμοποιήσει κρέμα κατά του κνησμού.
Η διαδικασία στο ιατρείο — τι περιμένει τον ασθενή
Από την προετοιμασία έως την ανάγνωση του αποτελέσματοςΠροετοιμασία
Καθαρισμός του αντιβραχίου και τοποθέτηση σταγόνων από επιλεγμένα εκχυλίσματα αλλεργιογόνων, μαζί με θετικό μάρτυρα (ισταμίνη) και αρνητικό μάρτυρα (διαλύτη).
Νυγμός (Pricking)
Ελαφρύς, επιφανειακός νυγμός με αποστειρωμένη ειδική λόγχη μέσα από κάθε σταγόνα. Ανώδυνο, χωρίς αιμορραγία, ασφαλές ακόμη και σε βρέφη.
Αξιολόγηση & σχεδιασμός
Μετά 15–20 λεπτά μετράμε διάμετρο πομφού (θετικό όταν ≥3 mm). Το αποτέλεσμα ερμηνεύεται μαζί με το ιστορικό και η θεραπευτική στρατηγική σχεδιάζεται στην ίδια συνεδρία.
Πως αξιολογούνται οι δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού;
Τα αποτελέσματα των δερματικών τεστ, όταν αυτά είναι θετικά, δείχνουν ευαισθητοποίηση στο συγκεκριμένο αλλεργιογόνο. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στο γεγονός πως μια θετική δερματική δοκιμασία, μια ευαισθητοποίηση δηλαδή, σε ένα αλλεργιογόνο δεν σημαίνει απαραίτητα και αλλεργία.
“Ο ευαισθητοποιημένος ασθενής, δεν είναι απαραίτητα αλλεργικός”
Τα αλλεργικά τεστ θα πρέπει να διενεργούνται επί συγκεκριμένων ενδείξεων και τα αποτελέσματα τους να ερμηνεύουν το ιστορικό του ασθενούς και τα ευρήματα από την κλινική εξέταση. Για παράδειγμα, πολλές φορές στην κλινική πράξη συναντά κανείς ασθενείς τρομοκρατημένους, με εξοντωτικές αποφυγές τροφίμων από την καθημερινότητά τους, χωρίς να είχαν καν ιστορικό αντίδρασης σε τροφές.
“Το αποτέλεσμα των δερματικών δοκιμασιών δεν είναι πάντα διαγνωστικό. Ένα θετικό δερματικό τεστ δεν σημαίνει απαραίτητα αλλεργία, ενώ κάποιες φορές ένα αρνητικό δεν την αποκλείει”
Τα αποτελέσματα των δερματικών τεστ αξιολογούνται παράλληλα με τα αποτελέσματα των αιματολογικών εξετάσεων (ειδικές ανοσοσφαιρίνες Ε - IgE - ορού). Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν και περισσότερο εξειδικευμένες αιματολογικές εξετάσεις με την αναζήτηση ανασυνδυασμένων αλλεργιογόνων (component-resolved diagnostics / CRD).
Η μοριακή αλλεργιολογική διάγνωση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε καταστάσεις όπως το LTP σύνδρομο, η αλλεργία στη γύρη κυπαρισσιού ή το σύνδρομο γύρης-τροφών, όπου ο ακριβής προσδιορισμός του υπεύθυνου μοριακού αλλεργιογόνου καθορίζει τη θεραπευτική προσέγγιση. Τέλος, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να χρειαστεί και η διενέργεια ειδικών προκλήσεων.
Πότε χρειάζομαι αλλεργικά τεστ;
Η ένδειξη για αλλεργικό έλεγχο δεν είναι ένα γενικό “πάμε για τσεκάπ” — βασίζεται σε στοχευμένο κλινικό ερώτημα. Ο αλγόριθμος επιλογής:
Αλγόριθμος: Χρειάζομαι αλλεργικά τεστ;
Από το σύμπτωμα στη σωστή διαγνωστική μέθοδο Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιούνται τα αλλεργικά τεστ;
Οι δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού έχουν ρόλο στην διάγνωση νοσημάτων, όπως:
- αλλεργική επιπεφυκίτιδα
- αλλεργική ρινίτιδα
- το αλλεργικό βρογχικό άσθμα
- τροφική αλλεργία
- φαρμακευτική αλλεργία
- αλλεργία σε δηλητήρια υμενοπτέρων (μέλισσα, σφήκες)
- αλλεργία σε διαγνωστικούς παράγοντες (ιωδιούχα σκιαγραφικά)
Αναλόγως την υπό διερεύνηση πάθηση, τα εκχυλίσματα αλλεργιογόνων που χρησιμοποιούνται για τις δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού μπορεί να είναι:
- αεροαλλεργιογόνα, όπως ακάρεα της οικιακής σκόνης, μύκητες, γύρεις, επιθήλια ζώων (σκύλος, γάτα) ή latex
- τροφικά αλλεργιογόνα, όπως για παράδειγμα αυγό, γάλα, κρέας, σιτηρά, φρούτα και λαχανικά, ψάρια και θαλασσινά
Στα τεστ αλλεργίας τροφών, συνήθως χρησιμοποιούνται και οι τροφές καθαυτές (prick to prick test), παράλληλα με τα εμπορικά εκχυλίσματα του Αλλεργιολόγου σας.
- φάρμακα, όπως τα αντιβιοτικά
- δηλητήρια υμενοπτέρων όπως η μέλισσα ή οι σφήκες
- διαγνωστικοί παράγοντες, όπως τα ιωδιούχα σκιαγραφικά, παραμαγνητικές ουσίες, ή φλουορεσκεΐνη. Στις τελευταίες κατηγορίες (φάρμακα, δηλητήρια υμενοπτέρων και διαγνωστικοί παράγοντες) διενεργούνται στην ίδια συνεδρία και ενδοδερμικές δοκιμασίες.
Αλλεργικά τεστ σε παιδιά και βρέφη
Τα δερματικά τεστ είναι ασφαλή σε όλες τις ηλικίες, ακόμη και σε βρέφη κάτω του 1 έτους, εφόσον υπάρχει κλινική ένδειξη. Η ευαισθητοποίηση μπορεί να εμφανιστεί από τους πρώτους μήνες ζωής, και η ηλικία δεν αποτελεί από μόνη της λόγο αναβολής του ελέγχου. Σε πολύ μικρά παιδιά:
- Χρησιμοποιούνται μικρότεροι πίνακες αλλεργιογόνων, στοχευμένοι στο κλινικό ερώτημα.
- Η ερμηνεία απαιτεί προσοχή — ένα αρνητικό τεστ σε βρέφος δεν αποκλείει αλλεργία που μπορεί να εκδηλωθεί αργότερα, καθώς η ανοσιακή απάντηση εξελίσσεται με την ηλικία.
- Η ατοπική πορεία (atopic march) μπορεί να αλλάξει το προφίλ ευαισθητοποίησης από τη βρεφική στην παιδική και εφηβική ηλικία.
Οι δερματικές δοκιμασίες είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο, απλό στη διενέργεια και ασφαλές διαγνωστικό εργαλείο για τα αλλεργικά νοσήματα. Στις περιπτώσεις που αξιολογούνται σωστά, μπορούν να οδηγήσουν τη διάγνωση των αλλεργικών νοσημάτων και να θέσουν τα θεμέλια για την κατάλληλη θεραπεία τους.
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Πρέπει να σταματήσω τα φάρμακα πριν τα αλλεργικά τεστ;
Ναι, αλλά όχι όλα τα φάρμακα. Διακόπτονται μόνο όσα παρεμβαίνουν στη δερματική αντίδραση: αντιισταμινικά (5–7 ημέρες πριν), τοπικά κορτικοστεροειδή στο σημείο της δοκιμασίας, ορισμένα αντικαταθλιπτικά και η ομαλιζουμάμπη. Δεν χρειάζεται να διακοπούν εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, β2-αγωνιστές, μοντελουκάστη, αντιυπερτασικά ή συμπληρώματα ασβεστίου. Ενημερώστε πάντα τον Αλλεργιολόγο σας για όλη σας την αγωγή.
Από ποια ηλικία μπορούν να γίνουν αλλεργικά τεστ;
Τα αλλεργικά τεστ μπορούν να γίνουν σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και σε βρέφη μικρότερα του ενός έτους, εφόσον υπάρχει κλινική ένδειξη (π.χ. αντίδραση σε τροφή, σοβαρό έκζεμα, πιθανή τροφική αλλεργία). Δεν υπάρχει ηλικιακό όριο — η ηλικία επηρεάζει την ερμηνεία, όχι την εκτέλεση.
Είναι επικίνδυνα τα αλλεργικά τεστ; Μπορώ να πάθω αναφυλαξία;
Τα prick tests είναι εξαιρετικά ασφαλή όταν διενεργούνται από εξειδικευμένο αλλεργιολόγο σε κατάλληλο περιβάλλον. Συστηματικές αντιδράσεις είναι σπανιότατες (κάτω από 1 στα 10.000 τεστ) και αφορούν κυρίως ασθενείς με σοβαρή τροφική αλλεργία ή αναφυλακτικό ιστορικό. Το ιατρείο διαθέτει πάντα φάρμακα και εξοπλισμό για άμεση αντιμετώπιση.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία;
Η συνολική επίσκεψη διαρκεί συνήθως 45–60 λεπτά: 10–15 λεπτά λήψη ιστορικού και τοποθέτηση των σταγόνων, 15–20 λεπτά αναμονή για την αντίδραση, και 10–15 λεπτά ερμηνεία αποτελεσμάτων και σχεδιασμός θεραπείας. Σε φαρμακευτική αλλεργία ή αλλεργία σε υμενόπτερα, μπορεί να χρειαστούν περισσότερες συνεδρίες λόγω των ενδοδερμικών δοκιμασιών.
Ένα θετικό αλλεργικό τεστ σημαίνει ότι είμαι αλλεργικός;
Όχι απαραίτητα. Ένα θετικό τεστ δείχνει ευαισθητοποίηση — ότι το ανοσοποιητικό σας έχει παραγάγει IgE αντισώματα έναντι του αλλεργιογόνου. Για να μιλήσουμε για αλλεργία, χρειάζεται και συμβατό κλινικό ιστορικό (συμπτώματα κατά την έκθεση). Πολλοί ασθενείς έχουν θετικά τεστ χωρίς ποτέ να εκδηλώσουν συμπτώματα — η ερμηνεία γίνεται πάντα μαζί με την κλινική εικόνα.
Αλλεργικά τεστ ή εξετάσεις αίματος — ποιο να επιλέξω;
Δεν είναι ένα ή το άλλο — η επιλογή εξαρτάται από την περίπτωση. Τα prick tests είναι ταχύτερα, οικονομικότερα και πιο ευαίσθητα για αναπνευστικές αλλεργίες, ενώ οι ειδικές IgE ορού (sIgE) προτιμώνται όταν δεν μπορούν να διακοπούν αντιισταμινικά, όταν υπάρχει εκτεταμένο έκζεμα ή δερμογραφισμός, ή όταν χρειάζεται μοριακή ανάλυση (CRD). Ο αλλεργιολόγος επιλέγει την κατάλληλη μέθοδο — ή και τις δύο μαζί — αναλόγως του κλινικού ερωτήματος.
Πότε χρειάζεται μοριακή διάγνωση (CRD);
Η μοριακή διάγνωση (component-resolved diagnostics) είναι χρήσιμη σε σύνθετες περιπτώσεις: σύνδρομο γύρης-τροφών, LTP σύνδρομο, διασταυρούμενες αντιδράσεις σε γύρεις και τροφές, εκτίμηση κινδύνου αναφυλαξίας σε αλλεργία φιστικιού/καρπών, και ανοσοθεραπεία υμενοπτέρων όταν τα κλασικά τεστ δίνουν διπλά θετικά αποτελέσματα. Δεν χρειάζεται σε κάθε ασθενή — μόνο όταν αλλάζει την κλινική απόφαση.
Θέλετε να κάνετε αλλεργικά τεστ; Συμβουλευτείτε ειδικό αλλεργιολόγο
Στο Αλλεργιολογικό Ιατρείο Αθηνών (Αχιλλέως 12, Ηλιούπολη — Αθήνα) διενεργούμε όλο το φάσμα δερματικών δοκιμασιών — prick tests, ενδοδερμικές, patch tests, prick-to-prick με ίδιες τροφές — με τυποποιημένα εκχυλίσματα και πλήρες πάνελ για αεροαλλεργιογόνα, τροφές, φάρμακα και δηλητήρια υμενοπτέρων. Εξυπηρετούμε ασθενείς από όλη την Αθήνα και την ευρύτερη Αττική.
Ο Λάμπρος Καλόγηρος είναι Ειδικός Αλλεργιολόγος Παιδιών & Ενηλίκων, μετεκπαιδευμένος σε Vienna University Hospital και University Hospital Zurich, κάτοχος του EAACI/UEMS Certificate of Excellence στην Αλλεργιολογία.
Κλείστε ραντεβού online → ή τηλεφωνικά: 216 001 9623
