Ρινικοί πολύποδες και αλλεργία: αίτια, συμπτώματα, θεραπεία

Οι ρινικοί πολύποδες (nasal polyps) είναι καλοήθεις φλεγμονώδεις σχηματισμοί του βλεννογόνου της μύτης και των παραρρίνιων κόλπων, που εμφανίζονται στο πλαίσιο της χρόνιας ρινοκολπίτιδας (chronic rhinosinusitis / CRS). Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες EPOS 2020, η χρόνια ρινοκολπίτιδα με ρινικούς πολύποδες (CRSwNP) προσβάλλει περίπου 2–4% του γενικού πληθυσμού, με επίπτωση περίπου 83 νέων περιπτώσεων ανά 100.000 πληθυσμού ετησίως. Η σχέση μεταξύ αλλεργικής ρινίτιδας και ρινικών πολυπόδων είναι πολύπλοκη — η αλλεργία συνυπάρχει στο 25–50% των ασθενών με CRSwNP, αλλά δεν αποτελεί πάντα την αιτία. Η σύγχρονη αντιμετώπιση περιλαμβάνει ρινικά κορτικοστεροειδή, βιολογικούς παράγοντες (dupilumab, omalizumab, mepolizumab, tezepelumab) και λειτουργική ενδοσκοπική χειρουργική (FESS).

Τι είναι οι ρινικοί πολύποδες

Οι ρινικοί πολύποδες ή πολύποδες μύτης είναι ημιδιαφανείς ή γκριζόχροες, καλοήθεις φλεγμονώδεις διογκώσεις που αναπτύσσονται από τον βλεννογόνο των ρινικών κοιλοτήτων και των παραρρίνιων κόλπων. Αποτελούν εκδήλωση της χρόνιας ρινοκολπίτιδας με ρινικούς πολύποδες (chronic rhinosinusitis with nasal polyps, CRSwNP).

Σύμφωνα με την EPOS 2020, η ακριβής αιτιολογία δεν είναι πλήρως γνωστή, αλλά στην πλειονότητα των περιπτώσεων υπάρχει χρόνια φλεγμονή τύπου 2 (type 2 inflammation), με χαρακτηριστικά ευρήματα:

• Διήθηση ιστών από ηωσινόφιλα
• Αυξημένα επίπεδα IL-4, IL-5 και IL-13
• Αυξημένη ολική και ειδική IgE
• Εμμένουσα φλεγμονή που οδηγεί σε δομικές αλλοιώσεις (remodeling) του βλεννογόνου

Οι ρινικοί πολύποδες αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης νοσολογικής οντότητας — του ενοποιημένου αεραγωγού (unified airway disease). Αυτό σημαίνει πως η φλεγμονή στη μύτη και τους παραρρίνιους κόλπους συνδέεται στενά με φλεγμονή στους κατώτερους αεραγωγούς, δηλαδή με βρογχικό άσθμα.

Η CRSwNP συχνά συνυπάρχει με:

• Χρόνια ρινοκολπίτιδα
• Βρογχικό άσθμα (σε 26–50% των ασθενών)
• Υπερευαισθησία σε ασπιρίνη και ΜΣΑΦ (AERD)
• Αλλεργική ρινίτιδα
• Κυστική ίνωση

Συνηθέστερα οι ρινικοί πολύποδες εμφανίζονται αμφοτερόπλευρα (και στις δύο πλευρές). Μονόπλευροι πολύποδες χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης για αποκλεισμό κακοήθειας ή ανεστραμμένου θηλώματος (inverted papilloma).

“Οι ρινικοί πολύποδες είναι καλοήθεις, φλεγμονώδεις σχηματισμοί εντός της μύτης — σχεδόν πάντα αμφοτερόπλευροι”

Επιδημιολογία

Η χρόνια ρινοκολπίτιδα με ρινικούς πολύποδες (CRSwNP) εκτιμάται ότι αφορά περίπου 2–4% του ενήλικου πληθυσμού. Σύμφωνα με μεγάλη αναδρομική μελέτη στις ΗΠΑ, η επίπτωση ανέρχεται σε περίπου 83 νέα περιστατικά ανά 100.000 άτομα ετησίως. Παγκοσμίως, η νόσος εκτιμάται ότι επηρεάζει περισσότερα από 320 εκατομμύρια ανθρώπους.

Η CRSwNP είναι συχνότερη σε:

• Ενήλικες μέσης ηλικίας (peak 40–60 ετών)
• Άνδρες (αναλογία ανδρών:γυναικών περίπου 2:1)
• Ασθενείς με άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα ή ευαισθησία στην ασπιρίνη

“Οι ρινικοί πολύποδες επηρεάζουν 2–4% του πληθυσμού και είναι συχνότεροι σε άνδρες μέσης ηλικίας”

Ρινικοί πολύποδες: συμπτώματα

Τα συμπτώματα της CRSwNP ορίζονται ως χρόνια (διάρκεια μεγαλύτερη από 12 εβδομάδες) και περιλαμβάνουν:

• Ρινική συμφόρηση (μπούκωμα) που επιμένει — το πλέον χαρακτηριστικό σύμπτωμα
• Υποσμία ή ανοσμία — μειωμένη ή πλήρης απώλεια όσφρησης, που αποτελεί σοβαρό πλήγμα στην ποιότητα ζωής
• Πρόσθια ή οπισθορρινική καταρροή — αίσθηση εκκρίσεων που κατεβαίνουν στον λάρυγγα
• Αίσθημα πίεσης ή πόνου στο πρόσωπο ή στα παραρρίνια
• Κεφαλαλγίες, κόπωση, ροχαλητό
• Επαναλαμβανόμενες ρινοκολπίτιδες (οξεία επιδείνωση — exacerbation)
• Βήχας λόγω οπισθορρινικής έκκρισης
• Δυσκολία στην αναπνοή από τη μύτη, αναγκαστική αναπνοή από το στόμα

“Η ρινική συμφόρηση και η απώλεια όσφρησης είναι τα πλέον ενοχλητικά και χαρακτηριστικά συμπτώματα των ρινικών πολυπόδων”

Σε ασθενείς με συνυπάρχον άσθμα, η CRSwNP επιδεινώνει τα αναπνευστικά συμπτώματα — αυτό αντικατοπτρίζει την αλληλεπίδραση ανώτερων και κατώτερων αεραγωγών (unified airway).

Παθοφυσιολογία: ενδότυποι φλεγμονής

Η σύγχρονη κατανόηση της CRSwNP βασίζεται στην ταυτοποίηση διαφορετικών ενδοτύπων (endotypes) φλεγμονής:

Φλεγμονή τύπου 2 (Type 2 inflammation) — αφορά την πλειονότητα (περίπου 80%) των ασθενών με CRSwNP στη Δύση. Χαρακτηρίζεται από ηωσινοφιλική διήθηση, αυξημένες IL-4, IL-5, IL-13, αυξημένη ολική IgE, και απώλεια όσφρησης. Η ίδια φλεγμονή εμπλέκεται στο αλλεργικό βρογχικό άσθμα, την ατοπική δερματίτιδα και τον ηωσινοφιλικό οισοφαγίτιδα.

Μη-τύπου 2 φλεγμονή — λιγότερο συχνή, χαρακτηρίζεται από ουδετεροφιλική ή μικτή διήθηση. Συχνότερη σε ασιατικούς πληθυσμούς.

Η αναγνώριση του ενδοτύπου έχει κρίσιμη σημασία, καθώς οι βιολογικοί παράγοντες στοχεύουν ειδικά τη φλεγμονή τύπου 2.

“Η φλεγμονή τύπου 2, με ηωσινόφιλα και αυξημένη IgE, χαρακτηρίζει το 80% των ασθενών με ρινικούς πολύποδες”

Ρινικοί πολύποδες και αλλεργική ρινίτιδα

Ο ρινικός βλεννογόνος των ασθενών με χρόνια αλλεργική ρινίτιδα είναι το επίκεντρο φλεγμονωδών διεργασιών που εμμένουν, μεταξύ των οποίων η προσέλκυση ηωσινοφίλων και η απελευθέρωση κυτοκινών που προάγουν τη φλεγμονή. Αποτέλεσμα αυτών είναι δομικές μεταβολές (remodeling) του βλεννογόνου που μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση πολυπόδων.

Η σχέση μεταξύ αλλεργίας και ρινικών πολυπόδων, ωστόσο, δεν είναι απλή. Σύμφωνα με μεγάλη αναδρομική μελέτη (Tan et al., 2013), η αλλεργική ρινίτιδα αποτελεί σημαντικό προδιαθεσικό παράγοντα. Η συνύπαρξη αλλεργίας εκτιμάται μεταξύ 25–50% σε διάφορες μελέτες, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις ρινικών πολυπόδων δεν συνυπάρχει αλλεργία — η CRSwNP μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς αλλεργικό υπόστρωμα.

“Η αλλεργική ρινίτιδα συνυπάρχει σε 25–50% των ασθενών με ρινικούς πολύποδες, αλλά δεν αποτελεί πάντα την αιτία”

Όταν η αλλεργική ρινίτιδα και οι ρινικοί πολύποδες συνυπάρχουν, τα συμπτώματα είναι εντονότερα, με σημαντική επίπτωση στον ύπνο και την καθημερινότητα. Σε ασθενείς που αναπτύσσουν και αλλεργικό βρογχικό άσθμα, η κατάσταση γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη στη διαχείριση.

Η ατοπική νόσος του κεντρικού διαμερίσματος (CCAD)

Η ατοπική νόσος του κεντρικού διαμερίσματος (Central Compartment Atopic Disease — CCAD) αποτελεί μια κλινική οντότητα που περιγράφηκε για πρώτη φορά το 2017 από τους DelGaudio και συνεργάτες. Αντιπροσωπεύει τη στενή σχέση μεταξύ αεροαλλεργιογόνων και ρινικών πολυπόδων.

Ο μηχανισμός βασίζεται στη δυναμική της ροής αέρα κατά την αναπνοή: τα εισπνεόμενα αλλεργιογόνα επικάθονται κατά κύριο λόγο στη μέση ρινική κόγχη. Εκεί, η εμμένουσα αλλεργική φλεγμονή οδηγεί σε:

• Πολυποειδικές αλλοιώσεις εντοπισμένες στη μέση ρινική κόγχη
• Σχετικά ηπιότερη απεικονιστική εικόνα σε σχέση με τη «κλασική» CRSwNP
• Σαφή συσχέτιση με ατοπία

Σε μελέτη ανασκόπησης, περισσότεροι από το 98% των ασθενών με CCAD είχαν αλλεργική ρινίτιδα. Συχνότερα, η ευαισθητοποίηση σε ακάρεα σκόνης έχει ενοχοποιηθεί, αν και πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι και αλλεργιογόνα γύρεων παίζουν σημαντικό ρόλο.

“Στο CCAD, πάνω από 98% των ασθενών έχουν αλλεργική ρινίτιδα — οι πολύποδες εντοπίζονται κυρίως στη μέση ρινική κόγχη”

Αναπνευστική νόσος επιδεινούμενη από ασπιρίνη (AERD)

Η αναπνευστική νόσος επιδεινούμενη από ασπιρίνη (Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease — AERD), γνωστή και ως τριάδα του Samter, είναι μια χρόνια κατάσταση που περιλαμβάνει:

• Ρινικούς πολύποδες (συχνά εκτεταμένους και υποτροπιάζοντες)
• Βρογχικό άσθμα (συνήθως μέτριο ή σοβαρό)
• Υπερευαισθησία στην ασπιρίνη και τα ΜΣΑΦ

Σύμφωνα με μετα-ανάλυση (Rajan et al., 2015), η AERD αφορά περίπου 7% του συνόλου των ασθματικών ασθενών και μέχρι 16% των ασθενών με σοβαρό άσθμα. Μεταξύ ασθενών με άσθμα και ρινικούς πολύποδες, η επίπτωση μπορεί να φτάσει το 30%.

Ο μηχανισμός δεν είναι αλλεργικός. Τα ΜΣΑΦ αναστέλλουν το ένζυμο κυκλοοξυγενάση-1 (COX-1), προκαλώντας μετατόπιση του μεταβολισμού του αραχιδονικού οξέος προς τα λευκοτριένια — ισχυρούς μεσολαβητές φλεγμονής. Η αδρανοποίηση αυτή οδηγεί σε οξεία επιδείνωση του άσθματος και των ρινικών πολυπόδων.

“Η AERD αφορά ~7% των ασθματικών και μέχρι 30% αυτών με άσθμα και ρινικούς πολύποδες — ο μηχανισμός δεν είναι αλλεργικός”

Αξιοσημείωτο είναι ότι πάνω από τους μισούς ασθενείς με AERD αναφέρουν επιδείνωση των συμπτωμάτων τους μετά από κατανάλωση αλκοόλ, σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση (Candelo et al., 2023).

Ρινικοί πολύποδες: διάγνωση

Η σωστή διάγνωση των ρινικών πολυπόδων και η επιβεβαίωση ή ο αποκλεισμός συνυπάρχουσας αλλεργίας είναι κομβικά στην αποτελεσματική αντιμετώπιση.

1. Λεπτομερές ιστορικό — Τα συμπτώματα χρόνιας ρινικής συμφόρησης, υποσμίας/ανοσμίας, οπισθορρινικής έκκρισης και πίεσης στο πρόσωπο, που διαρκούν πάνω από 12 εβδομάδες, εγείρουν ισχυρή κλινική υποψία. Ερωτήσεις για ευαισθησία σε ασπιρίνη/ΜΣΑΦ, ιστορικό αλλεργικής ρινίτιδας και άσθματος είναι ουσιαστικές.

2. Ενδοσκόπηση ρινός — Αποτελεί τη βασική μέθοδο αναγνώρισης και σταδιοποίησης των πολυπόδων. Η αξιολόγηση γίνεται με το σκορ ρινικών πολυπόδων (Nasal Polyp Score — NPS, κλίμακα 0–4 ανά ρινικό θάλαμο) σύμφωνα με την EPOS 2020.

3. Αξονική τομογραφία παραρρινίων — Αξιολόγηση έκτασης και βαρύτητας με το σκορ Lund-Mackay (κλίμακα 0–24). Ιδιαίτερα σημαντική πριν από χειρουργική παρέμβαση και για τη στεκμηρίωση ένδειξης βιολογικής θεραπείας.

4. Αλλεργιολογικός έλεγχος — Δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού (αλλεργικά τεστ) σε αεροαλλεργιογόνα (ακάρεα, μύκητες, γύρεις) και μέτρηση ειδικών IgE αντισωμάτων. Ο αλλεργιολογικός έλεγχος βοηθά στην αναγνώριση αλλεργικού υποστρώματος, CCAD ή AERD.

5. Εργαστηριακός έλεγχος — Ολικά ηωσινόφιλα αίματος, ολική IgE, σπιρομέτρηση (αποκλεισμός συνυπάρχοντος άσθματος). Σε υποψία AERD, δοκιμασία πρόκλησης με ασπιρίνη.

“Ο αλλεργιολογικός έλεγχος είναι κομβικός: αναγνωρίζει CCAD, AERD και καθοδηγεί τη θεραπευτική στρατηγική”

Θεραπεία ρινικών πολυπόδων

Η θεραπεία της CRSwNP ακολουθεί σταδιακή κλιμάκωση (stepped care approach), σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες EPOS 2020 και τις πρόσφατες οδηγίες Joint Task Force (JTF) 2023.

Βασική αγωγή (για όλους τους ασθενείς)

• Ρινικά σπρέι κορτικοστεροειδών — η βάση κάθε θεραπευτικού σχήματος. Η μομεταζόνη, η φλουτικαζόνη και η μπουντεσονίδη μειώνουν τη φλεγμονή και τον όγκο των πολυπόδων. Σύμφωνα με μετα-ανάλυση GRADE (Bognanni et al., 2022), τα ενδορρινικά κορτικοστεροειδή βελτιώνουν σημαντικά τα συμπτώματα και μειώνουν το μέγεθος των πολυπόδων
• Πλύσεις μύτης με φυσιολογικό ορό — βοηθούν στον καθαρισμό εκκρίσεων
• Θεραπεία αλλεργικής ρινίτιδας, εφόσον συνυπάρχει αλλεργία — αντιισταμινικά, ανοσοθεραπεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Βραχύ κύκλο συστηματικών κορτικοστεροειδών

Σε σοβαρές περιπτώσεις, ένα σύντομο σχήμα από του στόματος κορτικοστεροειδών (π.χ. πρεδνιζολόνη 25–50 mg για 5–10 ημέρες) μπορεί να μειώσει δραματικά τον όγκο των πολυπόδων. Λόγω σημαντικών παρενεργειών, δεν συνιστάται επαναλαμβανόμενη χρήση.

Χειρουργική εκτομή (FESS)

Η λειτουργική ενδοσκοπική χειρουργική παραρρινίων (Functional Endoscopic Sinus Surgery — FESS) ενδείκνυται σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή. Βελτιώνει σημαντικά τα συμπτώματα, αλλά οι πολύποδες υποτροπιάζουν σε σημαντικό ποσοστό (μέχρι 40–80%) εντός ετών.

Απευαισθητοποίηση σε ασπιρίνη

Σε ασθενείς με AERD, η απευαισθητοποίηση σε ασπιρίνη (aspirin desensitization) μπορεί να μειώσει τις υποτροπές πολυπόδων και τις ανάγκες σε χειρουργεία.

Βιολογικοί παράγοντες (βιολογικά φάρμακα)

Οι βιολογικοί παράγοντες (biologics) αποτελούν τη σημαντικότερη εξέλιξη στη θεραπεία της CRSwNP τα τελευταία χρόνια. Στοχεύουν ειδικά μεσολαβητές της φλεγμονής τύπου 2 και ενδείκνυνται σε ασθενείς με ανεπαρκώς ελεγχόμενη CRSwNP παρά τη βασική αγωγή.

Η πιο πρόσφατη εξέλιξη είναι η έγκριση του tezepelumab (Tezspire) από τον FDA (Οκτώβριος 2025) για CRSwNP. Πρόκειται για το πρώτο βιολογικό που στοχεύει τη θυμική στρωματική λεμφοποιητίνη (TSLP), μια κυτοκίνη που δρα στην κορυφή του φλεγμονώδους καταρράκτη με βάση τη μελέτη φάσης 3 WAYPOINT (N Engl J Med 2025).

Σύμφωνα με ανασκόπηση μελετών φάσης 3 (Lipworth et al., J Allergy Clin Immunol Pract 2025), τα βιολογικά που στοχεύουν ψηλότερα στον φλεγμονώδη καταρράκτη — tezepelumab (αντι-TSLP) και dupilumab (αντι-IL-4Rα) — φαίνεται να προσφέρουν τα μεγαλύτερα οφέλη στα κύρια καταληκτικά σημεία.

Ενημερωθείτε αναλυτικότερα για τους βιολογικούς παράγοντες σε ασθενείς με ρινικούς πολύποδες.

Ρινικοί πολύποδες στην Ελλάδα και την Αττική

Στην Ελλάδα, η CRSwNP ακολουθεί τα ευρωπαϊκά επιδημιολογικά πρότυπα, με τη φλεγμονή τύπου 2 να αποτελεί τον κυρίαρχο ενδότυπο. Η εκτεταμένη παρουσία αερομεταφερόμενων αλλεργιογόνων στην Αττική — από τη γύρη κυπαρισσιού τον χειμώνα, τη γύρη ελιάς και γρασιδιών την άνοιξη, μέχρι τα ακάρεα σκόνης και τη μούχλα όλο τον χρόνο — μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα, ειδικά σε ασθενείς με CCAD.

Εάν αντιμετωπίζετε επίμονο μπούκωμα, απώλεια όσφρησης ή επαναλαμβανόμενες ρινοκολπίτιδες, ο αλλεργιολογικός έλεγχος μπορεί να διαφωτίσει αν υπάρχει αλλεργικό υπόστρωμα. Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη μπορούμε να πραγματοποιήσουμε πλήρη αλλεργιολογικό έλεγχο και να σχεδιάσουμε μαζί ένα εξατομικευμένο πλάνο αντιμετώπισης.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι οι ρινικοί πολύποδες και ποια η σχέση τους με την αλλεργία;

Οι ρινικοί πολύποδες είναι καλοήθεις φλεγμονώδεις σχηματισμοί που αναπτύσσονται στον βλεννογόνο της μύτης και των παραρρίνιων κόλπων. Η αλλεργική ρινίτιδα συνυπάρχει σε 25–50% των ασθενών, αλλά οι πολύποδες μπορούν να εμφανιστούν και χωρίς αλλεργικό υπόστρωμα. Ένας ειδικός υποτύπος, το CCAD (Central Compartment Atopic Disease), συνδέεται άμεσα με αεροαλλεργιογόνα όπως τα ακάρεα σκόνης και η γύρη.

Ποια είναι τα κύρια συμπτώματα των ρινικών πολυπόδων;

Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα περιλαμβάνουν επίμονη ρινική συμφόρηση (μπούκωμα), μειωμένη ή απούσα όσφρηση (υποσμία/ανοσμία), οπισθορρινική έκκριση, πίεση στο πρόσωπο και βήχα. Τα συμπτώματα διαρκούν πάνω από 12 εβδομάδες και διαφέρουν από τα συμπτώματα κοινού κρυολογήματος ή απλής αλλεργικής ρινίτιδας ως προς τη σοβαρότητα και τη χρονιότητά τους.

Ποιες βιολογικές θεραπείες υπάρχουν για τους ρινικούς πολύποδες;

Σήμερα υπάρχουν τέσσερις εγκεκριμένοι βιολογικοί παράγοντες: dupilumab (Dupixent — αντι-IL-4Rα), omalizumab (Xolair — αντι-IgE), mepolizumab (Nucala — αντι-IL-5) και tezepelumab (Tezspire — αντι-TSLP, εγκρίθηκε FDA Οκτώβριος 2025). Ενδείκνυνται σε ασθενείς με ανεπαρκώς ελεγχόμενη CRSwNP παρά τη φαρμακευτική αγωγή και/ή τη χειρουργική. Ενημερωθείτε αναλυτικά στο σχετικό άρθρο για τις βιολογικές θεραπείες.

Τι είναι η AERD (τριάδα του Samter) και πώς συνδέεται με τους πολύποδες;

Η αναπνευστική νόσος επιδεινούμενη από ασπιρίνη (AERD) είναι η συνύπαρξη ρινικών πολυπόδων, βρογχικού άσθματος και υπερευαισθησίας στην ασπιρίνη. Δεν πρόκειται για αλλεργία, αλλά για διαταραχή του μεταβολισμού του αραχιδονικού οξέος. Αφορά ~7% του συνόλου των ασθματικών και μέχρι 30% όσων έχουν άσθμα με πολύποδες. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει απευαισθητοποίηση σε ασπιρίνη και βιολογικούς παράγοντες.

Πότε πρέπει να συμβουλευτώ αλλεργιολόγο για ρινικούς πολύποδες;

Συστήνεται αλλεργιολογική αξιολόγηση σε κάθε ασθενή με CRSwNP, ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει αλλεργικό υπόστρωμα (CCAD), ευαισθησία στην ασπιρίνη (AERD) ή συνυπάρχον αλλεργικό άσθμα. Ο αλλεργιολογικός έλεγχος βοηθά στην εξατομίκευση της θεραπείας. Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για πλήρη αξιολόγηση.