Αλλεργία στη γύρη ελιάς: συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία

Η αλλεργία στη γύρη ελιάς (Olea europaea, olive pollen allergy) είναι ένα από τα συχνότερα αίτια εποχικής αλλεργικής ρινίτιδας, επιπεφυκίτιδας και αλλεργικού άσθματος στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο. Στη χώρα μας, η γυρεοφορία της ελιάς κορυφώνεται την άνοιξη, με τη μέση έναρξη των συμπτωμάτων τέλη Μαρτίου–αρχές Απριλίου και τη μέγιστη συγκέντρωση γύρης συνήθως τα μέσα Μαΐου. Σε ελληνικές μελέτες η γύρη ελιάς αντιστοιχεί στο ~24% της συνολικής ετήσιας γύρης, ενώ το ποσοστό ευαισθητοποίησης σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα φτάνει έως και το 43,5%, καθιστώντας την ελιά τον σημαντικότερο ανοιξιάτικο αλλεργιογόνο παράγοντα του μεσογειακού τοπίου.

Τι είναι η αλλεργία στη γύρη ελιάς

Η αλλεργία στη γύρη ελιάς είναι μια IgE-μεσολαβούμενη αντίδραση υπερευαισθησίας, η οποία πυροδοτείται από την εισπνοή γύρης του δέντρου Olea europaea. Η ελιά ανήκει στην οικογένεια Oleaceae, στην οποία περιλαμβάνονται επίσης αλλεργιογόνα δέντρα όπως ο φράξος (Fraxinus excelsior), το λιγούστρο (Ligustrum vulgare), η πασχαλιά (Syringa vulgaris) και η φορσίθια (Forsythia × intermedia). Τα μέλη της οικογένειας Oleaceae μοιράζονται εκτεταμένη διασταυρούμενη αντιδραστικότητα — γεγονός με σημαντικές κλινικές και διαγνωστικές επιπτώσεις.

Η ελιά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ελληνικού και μεσογειακού τοπίου. Η μεγάλη της παρουσία, σε συνδυασμό με την ανεμογαμία (την παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων γύρης που μεταφέρεται από τον αέρα), εξηγεί γιατί η αλλεργία στην ελιά κυριαρχεί κλινικά τους ανοιξιάτικους μήνες σε Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Νότια Γαλλία.

Πόσο συχνή είναι η αλλεργία στην ελιά στην Ελλάδα

Η Ελλάδα βρίσκεται στην «καρδιά» της περιοχής κατανάλωσης και καλλιέργειας ελιάς παγκοσμίως, γεγονός που μεταφράζεται σε εξαιρετικά υψηλή έκθεση στον γενικό πληθυσμό. Επιδημιολογικά δεδομένα από ελληνικές μελέτες δείχνουν:

• Στη Βορειοανατολική Ελλάδα (Θράκη), η γύρη ελιάς αντιπροσωπεύει το 24,02% της συνολικής ετήσιας γύρης, αποτελώντας τον επικρατέστερο αεροαλλεργιογόνο παράγοντα. Μεταξύ ενηλίκων με αλλεργική ρινίτιδα, το ποσοστό ευαισθητοποίησης σε ελιά φτάνει το 43,5%, δεύτερο μετά τα γρασίδια (56%).
• Σε παιδιά και εφήβους σχολικής ηλικίας στη Βορειοανατολική Ελλάδα, το ποσοστό ευαισθητοποίησης στην ελιά ανέρχεται σε 14,71%, ξεπερνώντας άλλα δέντρα όπως το κυπαρίσσι.
• Σε μεσογειακούς πληθυσμούς παιδιών, η γύρη ελιάς αποτελεί τον συχνότερα αναγνωριζόμενο αλλεργιογόνο παράγοντα γύρης δέντρων, με το Ole e 1 να ανιχνεύεται σε περίπου 36% των παιδιών με αλλεργική ρινίτιδα.

Αξίζει να σημειωθεί πως η ευαισθητοποίηση στην ελιά συχνά συνοδεύει την αλλεργία σε άλλα εποχικά αλλεργιογόνα, όπως γρασίδια, περδικάκι, κυπαρίσσι και πλάτανος — φαινόμενο που ονομάζεται πολυευαισθητοποίηση και περιπλέκει τόσο τη διάγνωση όσο και τη θεραπευτική προσέγγιση.

«Στην Ελλάδα, η ελιά είναι ένας σημαντικός ανοιξιάτικος αλλεργιογόνος παράγοντας, με ευαισθητοποίηση έως και στο 43% των ενηλίκων με αλλεργική ρινίτιδα»

Αλλεργιογόνα της γύρης ελιάς

Η γύρη της ελιάς περιέχει τουλάχιστον 12 επίσημα αναγνωρισμένα αλλεργιογόνα. Τα κλινικά σημαντικότερα είναι τα εξής:

Η μοριακή διαγνωστική (component-resolved diagnostics, CRD) επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ γνήσιας ευαισθητοποίησης στην ελιά (θετικότητα στο Ole e 1) και διασταυρούμενης αντιδραστικότητας λόγω παναλλεργιογόνων (προφιλίνες — Ole e 2, polcalcins — Ole e 3). Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική πριν τη χορήγηση ειδικής ανοσοθεραπείας.

«Το Ole e 1 είναι ο δείκτης γνήσιας ευαισθητοποίησης στη γύρη ελιάς»

Διασταυρούμενη αντιδραστικότητα εντός της οικογένειας Oleaceae

Τα αλλεργιογόνα της ελιάς εμφανίζουν υψηλή ομολογία αλληλουχίας με τα αντίστοιχα του φράξου (Fra e 1), του λιγούστρου (Lig v 1) και άλλων φυτών της οικογένειας των Oleaceae. Πρακτικά:

• Ασθενείς που ζουν σε περιοχές χωρίς ελιά αλλά με φράξο (π.χ. Κεντρική Ευρώπη) μπορεί να εμφανίσουν θετικά αλλεργικά τεστ στην ελιά, παρά το γεγονός ότι η κύρια πηγή ευαισθητοποίησής τους είναι ο φράξος.
• Η γυρεοφορία του φράξου συμπίπτει με εκείνη της σημύδας τον Απρίλιο, και συχνά η αλλεργία στον φράξο αποδίδεται λανθασμένα στη σημύδα.

Ole e 1, φράξος και Oleaceae: γιατί η εικόνα διαφέρει στην Ελλάδα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της αλλεργίας στη γύρη ελιάς είναι η εκτεταμένη διασταυρούμενη αντιδραστικότητα εντός της οικογένειας Oleaceae. Το Ole e 1 της ελιάς και το Fra e 1 του φράξου (Fraxinus excelsior) μοιράζονται περίπου 88% ομολογία αλληλουχίας, με αποτέλεσμα τα αντισώματα IgE να αναγνωρίζουν και τις δύο πρωτεΐνες σχεδόν ισοδύναμα.

Αυτό δημιουργεί μια κλινικά κρίσιμη γεωγραφική διαφορά:

• Στην Ελλάδα και τη Νότια Μεσόγειο, η κύρια πηγή ευαισθητοποίησης είναι σχεδόν πάντα η ελιά. Ασθενείς με θετικό Ole e 1 έχουν συμπτώματα Απρίλιο–Ιούνιο.
• Στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη (όπου δεν υπάρχουν ελαιόδεντρα), η ίδια θετικότητα στο Ole e 1 αντιπροσωπεύει συνήθως πραγματική αλλεργία στον φράξο. Σε γερμανική μελέτη με 113 ασθενείς ευαισθητοποιημένους στον φράξο, οι δερματικές δοκιμασίες και η ορολογία σε εκχύλισμα φράξου ήταν πιο ευαίσθητες από το rOle e 1, ενώ τα Ole e 7 και Ole e 9 δεν είχαν επιπλέον διαγνωστική αξία.

Η πρακτική σημασία για τον Έλληνα ασθενή: αν έχετε ταξιδέψει ή ζήσει στην Κεντρική Ευρώπη και έχετε κάνει αλλεργικά τεστ εκεί με θετικότητα στην «ελιά», αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε αλλεργία στην ελιά της Ελλάδας — μπορεί να ήταν διασταυρούμενη αντίδραση από φράξο. Η σωστή κλινική ερμηνεία απαιτεί συσχέτιση με την εποχικότητα των συμπτωμάτων στον τόπο διαμονής.

Πότε κορυφώνεται η γύρη ελιάς στην Ελλάδα

Η γυρεοφορία της ελιάς στην Ελλάδα εμφανίζει σαφή εποχική εικόνα. Σύμφωνα με πρόσφατη αεροβιολογική μελέτη στη Θεσσαλονίκη (2016–2022):

• Έναρξη γυρεοφορίας: αρχές Απριλίου
• Κορύφωση (peak): μέσα Μαΐου
• Μέση διάρκεια κύριας εποχής γύρης (Main Pollen Season): περίπου 58 ημέρες

Στην Αττική και τη Νότια Ελλάδα, η έναρξη είναι συνήθως κατά 1–2 εβδομάδες νωρίτερα λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών. Οι κλιματικές παράμετροι — ιδίως η θερμοκρασία του προηγούμενου φθινοπώρου και της άνοιξης — επηρεάζουν σημαντικά τη στιγμή έναρξης και την ένταση της γυρεοφορίας.

Η κλιματική αλλαγή τείνει να μετατοπίσει νωρίτερα την περίοδο ανθοφορίας της ελιάς, να παρατείνει τη διάρκειά της και — σε κάποιες περιοχές — να αυξήσει τη συνολική ποσότητα παραγόμενης γύρης. Αυτό επηρεάζει άμεσα τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων στους αλλεργικούς ασθενείς.

«Στη Θεσσαλονίκη, η κύρια εποχή γυρεοφορίας της ελιάς ξεκινά τις αρχές Απριλίου και κορυφώνεται στα μέσα Μαΐου, με μέση διάρκεια 58 ημέρες»

Ένα κλινικά σημαντικό σημείο: η γυρεοφορία της ελιάς συχνά επικαλύπτεται με εκείνη των γρασιδιών (τέλη Απριλίου–Ιούλιος) και του πλατάνου (τέλη Μαρτίου–Απρίλιος). Οι ασθενείς που είναι ευαισθητοποιημένοι σε πολλαπλές γύρεις μπορεί να έχουν συνεχή συμπτώματα από τα τέλη Μαρτίου έως τα μέσα Ιουλίου.

Συμπτώματα αλλεργίας στη γύρη ελιάς

Τα συμπτώματα της αλλεργίας στη γύρη ελιάς δεν διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνα άλλων εποχικών αναπνευστικών αλλεργιών. Η κλινική τους σημασία έγκειται στην ένταση και τη διάρκειά τους — σε περιοχές υψηλής έκθεσης όπως η Ελλάδα, τα συμπτώματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα βαρειά.

Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Αλλεργική ρινίτιδα — καταρροή, φτέρνισμα (συχνά συνεχείς πταρμοί επαναλαμβανόμενα), ρινική συμφόρηση, κνησμός μύτης και ουρανίσκου
• Αλλεργική επιπεφυκίτιδα — κνησμός, ερυθρότητα, δακρύρροια, οίδημα βλεφάρων. Συχνά είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό σύμπτωμα
• Αλλεργικό άσθμα — βήχας, συριγμός, δύσπνοια, σφίξιμο στο στήθος. Σε περιοχές υψηλής έκθεσης, η γύρη ελιάς έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο άσθματος, ειδικά όταν υπάρχει ευαισθητοποίηση σε Ole e 9 ή Ole e 10
• Επιπλέον, πονοκέφαλος, κόπωση, διαταραχές ύπνου και εκνευρισμός, ως συνέπεια της χρόνιας ρινικής συμφόρησης

Μια σχετικά σπάνια αλλά κλινικά σημαντική παρουσίαση είναι το άσθμα σε καταιγίδες (thunderstorm asthma) που σχετίζεται με γύρη ελιάς: κατά τη διάρκεια καταιγίδας, η γύρη “διαχωρίζεται” σε μικρότερα σωματίδια τα οποία φτάνουν βαθύτερα στους βρόγχους, προκαλώντας σοβαρές κρίσεις άσθματος σε ευαίσθητα άτομα.

Αλλεργία στην ελιά και τροφική αλλεργία

Ασθενείς με ευαισθητοποίηση σε παναλλεργιογόνα της ελιάς (Ole e 2 – profilin, Ole e 7 – nsLTP) μπορεί να εμφανίσουν σύνδρομο αλλεργίας γύρης–τροφών (pollen–food associated syndrome, PFAS):

• Προφιλίνες (Ole e 2) — συνήθως προκαλούν ήπιο σύνδρομο στοματικής αλλεργίας μετά από κατανάλωση φρούτων και λαχανικών (μπανάνα, πεπόνι, καρπούζι, κεράσι). Τα συμπτώματα είναι συνήθως ήπια — κνησμός στοματικής κοιλότητας, ελαφρύ οίδημα χειλιών.
• nsLTP (Ole e 7) — μπορεί να συνδέεται με σοβαρότερες αντιδράσεις, καθώς οι LTPs είναι θερμοανθεκτικές πρωτεΐνες και ανθεκτικές στην πέψη. Ιδίως σε μεσογειακές περιοχές, η ευαισθητοποίηση σε LTPs μπορεί να σχετίζεται με συστηματικές αντιδράσεις (ακόμη και αλλεργικό σοκ (αναφυλαξία)) σε ροδάκινο, μήλο, σταφύλι και ξηρούς καρπούς.

Αν είστε αλλεργικοί στη γύρη ελιάς και εμφανίζετε συμπτώματα μετά την κατανάλωση φρέσκων φρούτων ή λαχανικών, συμβουλευτείτε τον αλλεργιολόγο σας. Μία σωστή διαγνωστική προσέγγιση μπορεί να ξεκαθαρίσει τον τύπο της ευαισθητοποίησης και να προβλέψει τον κίνδυνο σοβαρών αντιδράσεων.

Διάγνωση αλλεργίας στην ελιά

Η διάγνωση της αλλεργίας στη γύρη ελιάς βασίζεται σε συστηματική προσέγγιση:

1. Κλινικό ιστορικό — συμπτώματα ρινίτιδας, επιπεφυκίτιδας ή/και άσθματος που εμφανίζονται σταθερά από τέλη Μαρτίου έως Ιούνιο. Η εποχικότητα είναι χαρακτηριστικό στοιχείο.

2. Δερματικές δοκιμασίες νυγμού (αλλεργικά τεστ, skin prick test) — αποτελούν τη βασική μέθοδο διάγνωσης. Το εκχύλισμα γύρης ελιάς περιλαμβάνεται στο πρότυπο πάνελ αεροαλλεργιογόνων που εφαρμόζεται σε όλους τους αλλεργικούς ασθενείς. Θετικό αποτέλεσμα (πομφός ≥ 3 mm μεγαλύτερος από τον αρνητικό μάρτυρα) υποδεικνύει ευαισθητοποίηση.

3. Ειδικές IgE (sIgE) στον ορό — μέτρηση ειδικών IgE αντισωμάτων έναντι εκχυλίσματος γύρης ελιάς. Συνήθως χρησιμοποιείται συμπληρωματικά των δερματικών δοκιμασιών, όταν αυτές δεν είναι εφικτές (π.χ. σοβαρή ατοπική δερματίτιδα, λήψη αντιισταμινικών, δερμογραφισμός).

4. Μοριακή διαγνωστική (CRD) — μέτρηση ειδικών IgE έναντι επιμέρους αλλεργιογόνων (Ole e 1, Ole e 2, Ole e 7, Ole e 9). Η CRD είναι ιδιαίτερα χρήσιμη:

• Για την επιβεβαίωση γνήσιας ευαισθητοποίησης στην ελιά (θετικότητα στο Ole e 1) σε πολυευαισθητοποιημένους ασθενείς.
• Πριν τη χορήγηση ειδικής ανοσοθεραπείας, ώστε να επιλεγεί η σωστή πηγή αλλεργιογόνου. Σε μεγάλη πολυκεντρική μελέτη σε παιδιά με εποχική αλλεργική ρινίτιδα, το 28% των παιδιών με κλινικά συμβατή ευαισθητοποίηση στην ελιά δεν είχαν ειδικές IgE έναντι του Ole e 1 — υποδεικνύοντας ότι τα θετικά αλλεργικά τεστ οφείλονταν σε διασταυρούμενη αντιδραστικότητα λόγω παναλλεργιογόνων και όχι σε γνήσια αλλεργία στην ελιά. Η εφαρμογή CRD άλλαξε τη συνταγογράφηση ανοσοθεραπείας σε περίπου 42–48% των περιπτώσεων.

5. Ρινική δοκιμασία πρόκλησης — σπάνια χρειάζεται. Χρησιμοποιείται σε αμφίβολες περιπτώσεις, όπου υπάρχει ευαισθητοποίηση αλλά όχι σαφής κλινική συσχέτιση.

Η διαφοροδιάγνωση περιλαμβάνει άλλες εποχικές αλλεργίες (γρασίδια, πλάτανος, περδικάκι), ιογενείς λοιμώξεις, αγγειοκινητική ρινίτιδα, καθώς και αλλεργία σε ενδοοικιακά αλλεργιογόνα όπως τα ακάρεα ή οι μύκητες.

Θεραπεία αλλεργίας στη γύρη ελιάς

Η αντιμετώπιση της αλλεργίας στη γύρη ελιάς στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: αποφυγή έκθεσης, φαρμακευτική αγωγή και ειδική ανοσοθεραπεία.

Αποφυγή έκθεσης στη γύρη ελιάς

Η πλήρης αποφυγή της γύρης ελιάς στην Ελλάδα είναι πρακτικά ανέφικτη, αλλά η έκθεση μπορεί να μειωθεί σημαντικά:

• Παρακολουθείτε τα δελτία γυρεοφορίας
• Κρατήστε τα παράθυρα κλειστά, ιδίως τις ώρες με μέγιστη γυρεοφορία (συνήθως μέρα και με δυνατό αέρα)
• Χρησιμοποιήστε κλιματιστικό με φίλτρο HEPA σε σπίτι και αυτοκίνητο
• Κάντε ντους και αλλάξτε ρούχα μετά από παρατεταμένη παραμονή σε εξωτερικούς χώρους
• Χρησιμοποιήστε γυαλιά ηλίου για προστασία των ματιών
• Αποφύγετε δραστηριότητες σε χώρους με πολλά ελαιοδέντρα κατά την περίοδο γυρεοφορίας

“Η γύρη της ελιάς δεν μένει μόνο γύρω από το δέντρο: μπορεί να μεταφερθεί με τον άνεμο σε μεγάλες αποστάσεις, ακόμη και δεκάδες έως περίπου 100 χιλιόμετρα”

Φαρμακευτική αγωγή

Η φαρμακευτική αντιμετώπιση ακολουθεί τις κατευθυντήριες οδηγίες ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) και EAACI:

• Αντιισταμινικά 2ης γενιάς (σετιριζίνη, λεβοσετιριζίνη, δεσλοραταδίνη, μπιλαστίνη, ρουπαταδίνη): με αποτελεσματικότητα σε πταρμούς, ρινικό κνησμό και καταρροή
• Ενδορρινικά κορτικοστεροειδή (ρινικά σπρέι — μομεταζόνη, φλουτικαζόνη, μομεταζόνη φουροϊκή): αποτελεσματική μονοθεραπεία για μέτρια–σοβαρή ρινίτιδα
• Σταθερός συνδυασμός ενδορρινικού αντιισταμινικού + κορτικοστεροειδούς (αζελαστίνη/φλουτικαζόνη): η προτιμώμενη πρώτης γραμμής θεραπεία σε μέτρια–σοβαρή ρινίτιδα, σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες ARIA–EAACI
• Αντιισταμινικά κολλύρια (ολοπαταδίνη, κετοτιφαίνη): στοχευμένη ανακούφιση για την επιπεφυκίτιδα
• Εισπνεόμενα φάρμακα για το άσθμα — εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή και βρογχοδιασταλτικά σε ασθενείς με συνυπάρχον άσθμα
• Συστηματικά κορτικοστεροειδή: πρέπει να αποφεύγονται λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών, εκτός εξαιρετικά σοβαρών και βραχυχρόνιων περιπτώσεων

Ειδική ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση) για αλλεργία σε ελιά

Η ειδική ανοσοθεραπεία είναι η μόνη θεραπεία που τροποποιεί την πορεία της αλλεργικής νόσου. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της EAACI για την ανοσοθεραπεία στην αλλεργική ρινοεπιπεφυκίτιδα (2018), η ανοσοθεραπεία σε γύρη ελιάς έχει τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα και συστήνεται σε ασθενείς με μέτρια–σοβαρά συμπτώματα που δεν ελέγχονται επαρκώς με φαρμακευτική αγωγή.

Υπάρχουν δύο διαθέσιμες οδοί χορήγησης:

• Υποδόρια ανοσοθεραπεία (SCIT) — ενέσιμη, εβδομαδιαία αρχικά, έπειτα μηνιαία, σε ειδικό αλλεργιολογικό ιατρείο
• Υπογλώσσια ανοσοθεραπεία (SLIT) — σε μορφή δισκίου ή σταγόνων, καθημερινή λήψη στο σπίτι. Έχει πολύ καλό προφίλ ασφαλείας και προτιμάται ολοένα και περισσότερο

Η διάρκεια της ανοσοθεραπείας είναι 3–5 έτη. Το κλινικό όφελος συνήθως διατηρείται για αρκετά χρόνια μετά τη διακοπή της θεραπείας.

«Η ανοσοθεραπεία σε ελιά είναι η μόνη θεραπεία που μπορεί να τροποποιήσει τη φυσική πορεία της αλλεργικής νόσου»

Γύρη ελιάς και ελαιόλαδο: μπορώ να συνεχίσω να τα τρώω;

Αυτή είναι η συχνότερη ερώτηση που δέχομαι στο ιατρείο όταν διαγιγνώσκεται αλλεργία στη γύρη ελιάς. Η απάντηση είναι ξεκάθαρη: ναι, μπορείτε να συνεχίσετε ελεύθερα την κατανάλωση ελαιόλαδου και ελιών.

Η αλλεργία στη γύρη ελιάς και η αλλεργία στον καρπό ή το ελαιόλαδο είναι εντελώς διαφορετικές κλινικές οντότητες που σχετίζονται με διαφορετικές πρωτεΐνες. Οι αλλεργιογόνες πρωτεΐνες της γύρης (Ole e 1, Ole e 7 κ.λπ.) εκφράζονται σε εξαιρετικά χαμηλές ή μηδενικές ποσότητες στους ώριμους καρπούς και πρακτικά δεν ανιχνεύονται στο ελαιόλαδο. Η διαδικασία ωρίμανσης, οξειδωτικής επεξεργασίας και διήθησης απομακρύνει σχεδόν εξ ολοκλήρου τυχόν εναπομείνασες πρωτεΐνες.

Σπανιότατα, μεμονωμένοι ασθενείς μπορεί να αναφέρουν αντιδράσεις σε κατανάλωση ελιών — συνήθως σε άτομα με ευαισθητοποίηση σε nsLTP (Ole e 7) ή σε άλλες θερμοανθεκτικές πρωτεΐνες. Σε αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις, χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση από αλλεργιολόγο. Για τη συντριπτική πλειοψηφία των αλλεργικών στη γύρη — η μεσογειακή διατροφή παραμένει πλήρως ασφαλής και ωφέλιμη.

Αλλεργία στην ελιά ή στα αγρωστώδη; Πώς ξεχωρίζουν

Η γυρεοφορία ελιάς και αγρωστωδών επικαλύπτεται σημαντικά (Απρίλιος–Ιούνιος), κάτι που δυσκολεύει τη διάγνωση με βάση μόνο την εποχικότητα. Η μοριακή διαγνωστική (Ole e 1 για ελιά, Phl p 1/Phl p 5 για αγρωστώδη) θα χρειαστεί σε κάποιους ασθενείς για ένα σαφή προσδιορισμό. Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις κλινικές διαφορές:

Σε πολλούς ασθενείς συνυπάρχει ευαισθητοποίηση και στα δύο — η μοριακή διαγνωστική (CRD) επιτρέπει τον ακριβή προσδιορισμό της κύριας πηγής και την επιλογή στοχευμένης ανοσοθεραπείας.

Αλλεργία στη γύρη ελιάς στην Αττική

Στην Αττική, η ελιά είναι πανταχού παρούσα — από τον Ελαιώνα των Αθηνών μέχρι τις βορειοανατολικές και νοτιοδυτικές παρυφές του λεκανοπεδίου. Η εποχή γυρεοφορίας συνήθως ξεκινά τις τελευταίες ημέρες του Μαρτίου, κορυφώνεται τέλη Απριλίου–μέσα Μαΐου και υποχωρεί σταδιακά μέχρι τα μέσα Ιουνίου.

Αν παρατηρείτε επαναλαμβανόμενα μπούκωμα, φτερνίσματα, κνησμό στα μάτια ή επιδείνωση άσθματος κάθε άνοιξη, η αλλεργία στη γύρη ελιάς είναι ένα πολύ πιθανό σενάριο. Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη μπορείτε να πραγματοποιήσετε πλήρη έλεγχο με δερματικές δοκιμασίες, αξιολόγηση μοριακής διαγνωστικής και λεπτομερές πλάνο φαρμακευτικής αγωγής ή ανοσοθεραπείας προσαρμοσμένο στο προφίλ σας.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο συχνή είναι η αλλεργία στη γύρη ελιάς στην Ελλάδα;

Πολύ συχνή. Σε ενήλικες με εποχική αλλεργική ρινίτιδα στη Βορειοανατολική Ελλάδα, η ευαισθητοποίηση στη γύρη ελιάς φτάνει το 43,5%, ενώ σε παιδιά σχολικής ηλικίας το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 14,7%. Σε μεσογειακούς πληθυσμούς παιδιών, το κύριο αλλεργιογόνο της ελιάς — το Ole e 1 — ανιχνεύεται σε περίπου 36% των παιδιών με αλλεργική ρινίτιδα. Η ελιά είναι ένας σημαντικό ανοιξιάτικο αλλεργιογόνο στη χώρα μας.

Πότε κορυφώνεται η γύρη ελιάς στην Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα;

Η κύρια εποχή γυρεοφορίας της ελιάς στην Ελλάδα ξεκινά στις αρχές Απριλίου και κορυφώνεται γύρω στα μέσα Μαΐου, με μέση διάρκεια περίπου 58 ημέρες. Στη Νότια Ελλάδα και την Αττική, η έναρξη είναι συνήθως 1–2 εβδομάδες νωρίτερα λόγω υψηλότερων θερμοκρασιών. Οι ζεστές, ξηρές και ανεμώδεις μέρες αυξάνουν τη διασπορά γύρης στον αέρα.

Μπορεί η αλλεργία στη γύρη ελιάς να προκαλέσει άσθμα;

Ναι. Σε περιοχές υψηλής έκθεσης όπως η Ελλάδα, η γύρη ελιάς συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αλλεργικού άσθματος, ιδίως σε ασθενείς που είναι ευαισθητοποιημένοι σε αλλεργιογόνα όπως το Ole e 9 (β-1,3-γλυκανάση) και το Ole e 10. Επιπλέον, σε συνθήκες καταιγίδας η γύρη μπορεί να διασπαστεί σε μικρότερα σωματίδια που φτάνουν βαθιά στους πνεύμονες, προκαλώντας σοβαρές κρίσεις άσθματος (φαινόμενο thunderstorm asthma).

Αν είμαι αλλεργικός στην ελιά, πρέπει να αποφύγω το ελαιόλαδο και τις ελιές;

Όχι. Η αλλεργία στη γύρη ελιάς δεν σημαίνει αλλεργία στο ελαιόλαδο ή τις ελιές — πρόκειται για εντελώς διαφορετικά αντιγόνα. Το ελαιόλαδο και οι καρποί ελιάς περιέχουν ελάχιστες ή καθόλου από τις αλλεργιογόνες πρωτεΐνες που βρίσκονται στη γύρη. Μπορείτε να συνεχίσετε ελεύθερα την κατανάλωσή τους. Εξαίρεση αποτελούν πολύ σπάνιες περιπτώσεις ασθενών που αναφέρουν αντιδράσεις σε καρπούς ελιάς — σε αυτές συστήνεται εξατομικευμένη εκτίμηση από αλλεργιολόγο.

Υπάρχει ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση) για αλλεργία στην ελιά;

Ναι. Τόσο η υποδόρια (SCIT) όσο και η υπογλώσσια (SLIT) ανοσοθεραπεία για γύρη ελιάς είναι διαθέσιμες και τεκμηριωμένες, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της EAACI. Η θεραπεία διαρκεί 3–5 έτη και ενδείκνυται σε ασθενείς με μέτρια–σοβαρά συμπτώματα που δεν ελέγχονται ικανοποιητικά με φαρμακευτική αγωγή.

Πώς ξεχωρίζει η αλλεργία στη γύρη ελιάς από άλλες εποχικές αλλεργίες;

Η διάκριση γίνεται με συνδυασμό κλινικού ιστορικού, αλλεργικών τεστ και μοριακής διαγνωστικής όπου απαιτείται. Η γυρεοφορία ελιάς (αρχές Απριλίου–Ιούνιος) συχνά επικαλύπτεται με γρασίδια και πλάτανο, κάτι που δυσκολεύει τη διάγνωση με βάση μόνο την εποχικότητα και απαιτει μία συστηματική διαγνωστική προσέγγιση.