Η αλλεργία στο κυπαρίσσι (cypress pollen allergy) είναι από τα συχνότερα αίτια αλλεργικής ρινίτιδας, επιπεφυκίτιδας και άσθματος στα τέλη του χειμώνα και τις αρχές της άνοιξης στη Μεσόγειο και την Ελλάδα. Στην Αττική, η γυρεοφορία του Ιταλικού κυπαρισσιού (Cupressus sempervirens) μπορεί να αρχίσει ήδη από τον Ιανουάριο, με μέγιστο συνήθως μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαρτίου. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες, περίπου 0,6–3% του γενικού πληθυσμού εμφανίζει κλινική αλλεργία στο κυπαρίσσι, αλλά σε περιοχές με υψηλή έκθεση, όπως η Μεσόγειος, το ποσοστό αγγίζει το 5–13%. Μεταξύ των ασθενών που επισκέπτονται αλλεργιολόγο, 9–35% μπορεί να βρεθεί ευαισθητοποιημένο σε γύρη κυπαρισσιού.
Τι είναι η αλλεργία στη γύρη κυπαρισσιού
Η αλλεργία στη γύρη κυπαρισσιού είναι μια IgE-μεσολαβούμενη αντίδραση υπερευαισθησίας, η οποία πυροδοτείται από την εισπνοή γύρης δέντρων της οικογένειας Cupressaceae. Η οικογένεια αυτή περιλαμβάνει περίπου 160 είδη σε 30 γένη, αλλά τα κλινικά σημαντικότερα είδη για αλλεργικά νοσήματα είναι τα Cupressus sempervirens (Ιταλικό ή Μεσογειακό κυπαρίσσι), Cupressus arizonica (κυπαρίσσι της Αριζόνα), είδη Juniperus (άρκευθος) και Cryptomeria japonica (ιαπωνικός κέδρος).
Στις μεσογειακές χώρες, περίπου η μισή γύρη που κυκλοφορεί προέρχεται από το Cupressus sempervirens. Τα διάφορα είδη κυπαρισσιών παράγουν γύρη σε διαφορετικές εποχές — Juniperus oxycedrus τον Οκτώβριο, C. sempervirens Ιανουάριο–Φεβρουάριο, C. arizonica Φεβρουάριο–Μάρτιο και Juniperus communis τον Απρίλιο. Πρακτικά, αυτό σημαίνει πως κάποιοι ασθενείς μπορεί να έχουν συμπτώματα για αρκετούς μήνες.
Λόγω της κλιματικής αλλαγής, η περίοδος γυρεοφορίας του κυπαρισσιού τείνει να παρατείνεται, ενώ παράλληλα τα κυπαρισσοειδή εξαπλώνονται σε βορειότερες περιοχές.
Αλλεργιογόνα του κυπαρισσιού
Στη γύρη του κυπαρισσιού έχουν ταυτοποιηθεί πέντε βασικές ομάδες αλλεργιογόνων:
| Ομάδα αλλεργιογόνου | Οικογένεια πρωτεΐνης | Ρόλος |
|---|---|---|
| Ομάδα 1 (Cup s 1 / Cup a 1) | Pectate lyase | Κύριο αλλεργιογόνο — αναγνωρίζεται από τους περισσότερους ευαισθητοποιημένους ασθενείς |
| Ομάδα 2 (Cup a 2) | Polygalacturonase | Κύριο αλλεργιογόνο |
| Ομάδα 3 (Cup a 3) | Thaumatin-like protein (PR-5) | Δευτερεύον αλλεργιογόνο |
| Ομάδα 4 (Cup a 4) | Calcium-binding protein (polcalcin) | Δευτερεύον αλλεργιογόνο, πιθανό παν-αλλεργιογόνο |
| BP14 / Cup s 7 | Gibberellin-regulated protein (GRP) | Διασταυρούμενη αντιδραστικότητα με ροδάκινο (Pru p 7) και εσπεριδοειδή (Cit s 7) |
Το αλλεργιογόνο Cup a 1 από το Cupressus arizonica θεωρείται ο δείκτης γνήσιας ευαισθητοποίησης σε κυπαρισσοειδή (Cupressaceae). Αξιοσημείωτο είναι πως τα αλλεργιογόνα από διάφορα είδη κυπαρισσιών μοιράζονται 70–97% ομολογία αλληλουχίας, γεγονός που εξηγεί την εκτεταμένη διασταυρούμενη αντιδραστικότητα εντός της οικογένειας.
“Το Cup a 1 είναι ο δείκτης γνήσιας ευαισθητοποίησης σε γύρη κυπαρισσιού”
Συμπτώματα αλλεργίας στο κυπαρίσσι
Τα συμπτώματα της αλλεργίας στο κυπαρίσσι δεν διαφέρουν ουσιαστικά από αυτά άλλων εποχικών αλλεργιών. Η κρίσιμη διαφορά βρίσκεται στην εποχή εμφάνισης: εκδηλώνονται μέσα στον χειμώνα, σε μια περίοδο που κανείς δεν σκέφτεται τη γύρη ως αιτία.
Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Αλλεργική ρινίτιδα (καταρροή, φτέρνισμα, ρινική συμφόρηση, κνησμός μύτης) — η πιο συχνή εκδήλωση
- Αλλεργική επιπεφυκίτιδα (κνησμός, ερυθρότητα, δακρύρροια) — συχνά το πιο ενοχλητικό σύμπτωμα
- Αλλεργικό άσθμα (συριγμός, βήχας, δύσπνοια) — σε σημαντικό ποσοστό ευαισθητοποιημένων ασθενών
- Σπάνια, δερματικές εκδηλώσεις όπως κνίδωση ή εξ επαφής δερματίτιδα μετά από άμεση έκθεση σε μεγάλη ποσότητα γύρης (π.χ. κατά το κλάδεμα δέντρων)
“Η επιπεφυκίτιδα είναι συχνά το πιο ενοχλητικό σύμπτωμα στην αλλεργία στο κυπαρίσσι”
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αλλεργίας στο κυπαρίσσι είναι πως σε μια υποομάδα ασθενών απουσιάζει ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό ατοπίας. Στους ασθενείς αυτούς η αλλεργία εκδηλώνεται σε μεγαλύτερη ηλικία, μετά από έντονη και επαναλαμβανόμενη έκθεση σε μεγάλη ποσότητα γύρης. Συχνά έχουν χαμηλά επίπεδα ολικής IgE στο αίμα και ευαισθητοποίηση μόνο στο κυπαρίσσι — ένας φαινότυπος «αλλεργικός» και όχι «ατοπικός».
Αλλεργία στο κυπαρίσσι και τροφική αλλεργία
Μια εξαιρετικά σημαντική κλινική παράμετρος της αλλεργίας στο κυπαρίσσι είναι η συσχέτισή της με το σύνδρομο αλλεργίας γύρης–τροφών (pollen–food associated syndrome / PFAS).
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Allergy and Clinical Immunology, οι ερευνητές ταυτοποίησαν τη μοριακή βάση αυτής της διασταυρούμενης αντιδραστικότητας. Ένα αλλεργιογόνο της γύρης κυπαρισσιού, το BP14, εμφανίζει δομικές ομοιότητες με το αλλεργιογόνο του ροδάκινου Pru p 7 και του πορτοκαλιού Cit s 7 — όλα μέλη της οικογένειας πρωτεϊνών gibberellin-regulated protein (GRP / snakin).
Πρακτικά, αυτό σημαίνει πως ασθενείς με αλλεργία στο κυπαρίσσι μπορεί να εκδηλώσουν αλλεργικές αντιδράσεις σε:
- Ροδάκινο (Pru p 7)
- Εσπεριδοειδή — πορτοκάλι, γκρέιπφρουτ (Cit s 7)
- Ρόδι
Σε αντίθεση με το σύνδρομο στοματικής αλλεργίας (oral allergy syndrome / OAS) που εμφανίζεται σε ασθενείς με αλλεργία σε σημύδα και είναι συνήθως ήπιο, οι αντιδράσεις μέσω GRP πρωτεϊνών μπορεί να είναι σημαντικά σοβαρότερες, φτάνοντας μέχρι και τη συστηματική αναφυλαξία. Οι GRP πρωτεΐνες είναι ανθεκτικές στη θερμοκρασία και στην ενζυματική διάσπαση — αυτό σημαίνει πως ακόμα και καλά μαγειρεμένη τροφή μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα.
“Η αλλεργία στο κυπαρίσσι μπορεί να οδηγήσει σε τροφική αλλεργία σε ροδάκινο, ρόδι και εσπεριδοειδή μέσω GRP πρωτεϊνών”
Αν είστε αλλεργικοί στο κυπαρίσσι και εμφανίζετε συμπτώματα μετά την κατανάλωση ροδάκινου ή εσπεριδοειδών, συμβουλευτείτε τον αλλεργιολόγο σας. Η μοριακή διαγνωστική (component-resolved diagnostics, CRD) μπορεί να ταυτοποιήσει τα υπεύθυνα αλλεργιογόνα.
Διάγνωση αλλεργίας στο κυπαρίσσι
Για τη διάγνωση της αλλεργίας στο κυπαρίσσι ακολουθείται μια συστηματική προσέγγιση:
1. Κλινικό ιστορικό — Συμπτώματα που εμφανίζονται τέλη χειμώνα και αρχές άνοιξης σε περιοχές με πυκνή βλάστηση κυπαρισσιών. Βασικό στοιχείο είναι η χειμωνιάτικη ρινοεπιπεφυκίτιδα, ιδιαίτερα σε ασθενείς που δεν έχουν συμπτώματα τον υπόλοιπο χρόνο.
2. Δερματικές δοκιμασίες νυγμού (αλλεργικά τεστ, skin prick test) — Αποτελούν τη βασική μέθοδο διάγνωσης. Το εκχύλισμα γύρης κυπαρισσιού ελέγχεται μαζί με το πρότυπο πάνελ αεροαλλεργιογόνων. Θετικό αποτέλεσμα (πομφός ≥ 3 mm) υποδεικνύει ευαισθητοποίηση.
3. Ειδικές IgE (sIgE) στον ορό — Συμπληρωματικά, πραγματοποιείται μέτρηση στο αίμα ειδικών IgE αντισωμάτων έναντι του κυπαρισσιού. Η μοριακή διαγνωστική (CRD) με χρήση Cup a 1 μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επιβεβαιώσει γνήσια ευαισθητοποίηση.
4. Ρινική δοκιμασία πρόκλησης — Σπάνια χρειάζεται εφαρμογή εκχυλίσματος γύρης κυπαρισσιού απευθείας στον ρινικό βλεννογόνο, ώστε να επιβεβαιωθεί η κλινική σημασία μιας ευαισθητοποίησης.
“Η χειμωνιάτικη ρινοεπιπεφυκίτιδα που βελτιώνεται σε κλειστούς χώρους είναι χαρακτηριστική της αλλεργίας στο κυπαρίσσι”
Είναι σημαντικό να γίνεται διαφοροδιάγνωση από αγγειοκινητική ρινίτιδα, ιογενείς λοιμώξεις (κοινό κρυολόγημα) και αλλεργία σε αλλεργιογόνα εσωτερικών χώρων, όπως τα ακάρεα ή οι μύκητες.
Θεραπεία αλλεργίας σε κυπαρίσσι
Αποφυγή έκθεσης σε γύρη κυπαρισσιού
Η πλήρης αποφυγή γύρης κυπαρισσιού στη Μεσόγειο είναι πρακτικά ανέφικτη, αλλά ορισμένα μέτρα μπορούν να μειώσουν την έκθεση:
- Παρακολουθείτε τα δελτία γυρεοφορίας και περιορίζετε τις υπαίθριες δραστηριότητες τις ημέρες με υψηλά επίπεδα γύρης
- Κρατήστε τα παράθυρα κλειστά κατά την περίοδο γυρεοφορίας, ιδιαίτερα τις ημέρες με δυνατό αέρα
- Κάνετε ντους και αλλάξτε ρούχα μετά από παρατεταμένη παραμονή σε εξωτερικούς χώρους
- Χρησιμοποιήστε προστατευτικά γυαλιά σε εξωτερικούς χώρους τις ημέρες έντονης γυρεοφορίας
- Σε επίπεδο κοινότητας, τόσο το κλάδεμα κυπαρισσιών πριν την εποχή γυρεοφορίας, όσο και η επιλογή ποικιλιών με χαμηλότερη παραγωγή γύρης μπορούν να βοηθήσουν
Φαρμακευτική αγωγή
Η φαρμακευτική αντιμετώπιση της αλλεργίας στο κυπαρίσσι ακολουθεί τις ίδιες αρχές με τις λοιπές εποχικές αλλεργίες, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma):
- Αντιισταμινικά 2ης γενιάς (σετιριζίνη, δεσλοραταδίνη, μπιλαστίνη, ρουπαταδίνη): πρώτη γραμμή θεραπείας για ήπια-μέτρια ρινίτιδα και επιπεφυκίτιδα
- Ενδορρινικά κορτικοστεροειδή (ρινικά σπρέι — μομεταζόνη, φλουτικαζόνη): η αποτελεσματικότερη μονοθεραπεία για μέτρια-σοβαρή ρινίτιδα
- Αντιισταμινικά κολλύρια (ολοπαταδίνη, κετοτιφαίνη): στοχευμένη ανακούφιση για την επιπεφυκίτιδα
- Ανταγωνιστές υποδοχέων λευκοτριενίων (μοντελουκάστη): ως συμπληρωματική αγωγή, ιδιαίτερα σε ασθενείς με συνυπάρχον άσθμα
- Συστηματικά κορτικοστεροειδή: θα πρέπει να αποφεύγονται λόγω των σημαντικών ανεπιθύμητων ενεργειών τους
“Ο σταθερός συνδυασμός ενδορρινικού αντιισταμινικού και κορτικοστεροειδούς είναι η αποτελεσματικότερη συμπτωματική θεραπεία για την αλλεργία στο κυπαρίσσι”
Ειδική ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση) για αλλεργία σε κυπαρίσσι
Η ειδική ανοσοθεραπεία είναι η μόνη πραγματική θεραπεία που μπορεί να τροποποιήσει την πορεία της αλλεργίας στο κυπαρίσσι. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της EAACI, η ανοσοθεραπεία στοχεύει τους υποκείμενους ανοσολογικούς μηχανισμούς, με αποτέλεσμα μακροχρόνιο όφελος ακόμα και μετά τη διακοπή της αγωγής.
Τόσο η υποδόρια (SCIT), όσο και η υπογλώσσια (SLIT) ανοσοθεραπεία για γύρη κυπαρισσιού έχουν μελετηθεί με θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια. Η υπογλώσσια οδός προτιμάται ολοένα και περισσότερο λόγω του ευνοϊκού προφίλ ασφαλείας.
Μια τυπική ανοσοθεραπεία σε γύρη κυπαρισσιού διαρκεί 3–5 έτη και συστήνεται σε ασθενείς που:
- Έχουν μέτρια-σοβαρά συμπτώματα που δεν ελέγχονται ικανοποιητικά μόνο με φαρμακευτική αγωγή
- Βιώνουν σημαντική επίπτωση στην ποιότητα ζωής τους
- Επιθυμούν μια μακροπρόθεσμη, τροποποιητική της νόσου προσέγγιση
Η γύρη κυπαρισσιού στην Αττική και την Ελλάδα
Το μεσογειακό κλίμα της Ελλάδας, και ειδικότερα της Αττικής, παρέχει ιδανικές συνθήκες για πυκνούς πληθυσμούς κυπαρισσιών. Το Cupressus sempervirens είναι ευρέως διαδεδομένο τόσο ως διακοσμητικό δέντρο σε πάρκα και αρχαιολογικούς χώρους, όσο και ως μέρος του φυσικού τοπίου.
Στην Αττική, η εποχή γυρεοφορίας του κυπαρισσιού συνήθως ξεκινά τον Ιανουάριο και κορυφώνεται Φεβρουάριο–Μάρτιο. Συχνά επικαλύπτεται με τη γυρεοφορία του πλατανιού (Platanus), που εμφανίζεται τέλη Μαρτίου–Απρίλιο. Οι ασθενείς που είναι αλλεργικοί και στα δύο μπορεί να έχουν συμπτώματα για αρκετούς μήνες.
“Στην Αθήνα, η γύρη του κυπαρισσιού κυριαρχεί Φεβρουάριο–Μάρτιο, καθιστώντας το κυπαρίσσι τον κυριότερο χειμερινό αλλεργιογόνο παράγοντα”
Εάν εμφανίζετε μπούκωμα, φτερνίσματα ή ερεθισμό στα μάτια προς το τέλος του χειμώνα, που βελτιώνονται σε κλειστούς χώρους, η αλλεργία στο κυπαρίσσι είναι ένα πολύ πιθανό ενδεχόμενο. Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη μπορείτε να πραγματοποιήσετε εξειδικευμένο έλεγχο και να σχεδιάσουμε μαζί ένα εξατομικευμένο πλάνο αντιμετώπισης.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι συχνή η αλλεργία στο κυπαρίσσι στην Ελλάδα;
Ναι. Η Ελλάδα έχει υψηλή πυκνότητα κυπαρισσοειδών, ιδιαίτερα Cupressus sempervirens, που αποτελεί ένα από τα πιο κοινά δέντρα του μεσογειακού τοπίου. Η συχνότητα κλινικής αλλεργίας στο κυπαρίσσι στον γενικό πληθυσμό κυμαίνεται μεταξύ 0,6% και 3%, ενώ σε περιοχές με μεγάλη έκθεση μπορεί να φτάσει το 5–13%. Μεταξύ των ασθενών που επισκέπτονται αλλεργιολόγο σε μεσογειακές περιοχές, τα ποσοστά ευαισθητοποίησης μπορεί να αγγίξουν το 9–35%.
Πότε κορυφώνεται η γύρη κυπαρισσιού στην Αθήνα;
Στην Αθήνα και στην ευρύτερη Αττική, το Cupressus sempervirens γυρεοφορεί συνήθως μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου, με τα υψηλότερα επίπεδα γύρης να καταγράφονται Φεβρουάριο και αρχές Μαρτίου. Οι ζεστές, ξηρές και ανεμώδεις καιρικές συνθήκες αυξάνουν τη διασπορά γύρης.
Μπορεί η αλλεργία στο κυπαρίσσι να προκαλέσει τροφική αλλεργία;
Ναι. Έχει ταυτοποιηθεί διασταυρούμενη αντιδραστικότητα μεταξύ του αλλεργιογόνου κυπαρισσιού BP14 (Cup s 7) και πρωτεϊνών που βρίσκονται στο ροδάκινο (Pru p 7) και τα εσπεριδοειδή (Cit s 7). Αυτά ανήκουν στην οικογένεια gibberellin-regulated protein (GRP). Ασθενείς με ευαισθητοποίηση στο κυπαρίσσι μπορεί να εμφανίσουν αλλεργικές αντιδράσεις — μερικές φορές σοβαρές — σε ροδάκινο, πορτοκάλι, γκρέιπφρουτ και ρόδι. Αυτή η μορφή συνδρόμου γύρης–τροφών είναι ιδιαίτερα σχετική στις μεσογειακές χώρες.
Πώς ξεχωρίζει η αλλεργία στο κυπαρίσσι από το χειμωνιάτικο κρυολόγημα;
Και οι δύο καταστάσεις προκαλούν ρινική συμφόρηση και φτέρνισμα. Ωστόσο, η αλλεργία στο κυπαρίσσι εκδηλώνεται τυπικά με κνησμό μύτης και ματιών, διαυγή υδαρή καταρροή, και συμπτώματα που επιμένουν για εβδομάδες και βελτιώνονται σε κλειστούς χώρους. Το κοινό κρυολόγημα συνήθως προκαλεί παχύτερες εκκρίσεις, πονόλαιμο και υποχωρεί εντός 7–10 ημερών. Τα αλλεργικά τεστ μπορούν να επιβεβαιώσουν τη διάγνωση.
Υπάρχει ανοσοθεραπεία (απευαισθητοποίηση) για αλλεργία στο κυπαρίσσι;
Ναι. Τόσο η υποδόρια (SCIT) όσο και η υπογλώσσια (SLIT) ανοσοθεραπεία είναι διαθέσιμες για αλλεργία σε γύρη κυπαρισσιού. Κλινικές μελέτες έχουν καταδείξει αποτελεσματικότητα και ασφάλεια. Η θεραπεία διαρκεί συνήθως 3–5 έτη και συστήνεται σε ασθενείς με μέτρια-σοβαρά συμπτώματα που δεν ελέγχονται ικανοποιητικά με φαρμακευτική αγωγή. Ρωτήστε τον αλλεργιολόγο σας στην Ηλιούπολη για το αν είστε υποψήφιος.
