Ο βήχας είναι από τις πλέον συχνές αιτίες για τις οποίες οι γονείς αναζητούν ιατρική φροντίδα για το παιδί τους. Τις περισσότερες φορές ο βήχας στα παιδιά οφείλεται σε μία ιογενή λοίμωξη του αναπνευστικού και θα περιοριστεί σύντομα χωρίς αγωγή. Σπανιότερα, ένα παιδί θα εμφανίζει βήχα για περισσότερο από 4 εβδομάδες (χρόνιος βήχας σε παιδιά) και στην περίπτωση αυτή θα χρειαστεί συστηματική εκτίμηση και προσέγγιση (Chang et al., CHEST 2020). Τα συχνότερα αίτια χρόνιου βήχα στα παιδιά διαφέρουν από αυτά των ενηλίκων και είναι η παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα, το άσθμα αλλά και ο βήχας από το ανώτερο αναπνευστικό που σχετίζεται με αλλεργική ρινίτιδα. Η έγκαιρη αντίληψη του πότε ένα παιδί θα χρειαστεί εκτίμηση από ειδικό είναι καθοριστική για τη διάγνωση και την αποτελεσματική θεραπεία του βήχα.
Γιατί η διάρκεια του βήχα στα παιδιά είναι σημαντική
Σε αντίθεση με τους ενήλικες, όπου χρόνιος ονομάζεται ο βήχας που διαρκεί για περισσότερο από 8 εβδομάδες, στα παιδιά το διάστημα αυτό είναι στις 4 εβδομάδες, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες (ERS 2020 και CHEST 2020). Αυτό το συντομότερο διάστημα οφείλεται στο ότι ο βήχας λόγω μιας ίωσης του αναπνευστικού θα υποχωρήσει μέσα σε 3–4 εβδομάδες. Συνεπώς, ένας βήχας που επιμένει για περισσότερο είναι αρκετά πιθανό να έχει μία διαφορετική υποκείμενη αιτία.
“Ο βήχας λόγω μιας ίωσης δεν θα κρατήσει περισσότερο από 3-4 εβδομάδες”
Ο βήχας στα παιδιά, αναλόγως τη διάρκειά του, διαχωρίζεται σε:
- Οξύς βήχας (<2 εβδομάδες): συνηθέστερα οφείλεται σε μία ιογενή λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού. Κατά μέσο όρο ένα παιδί θα βιώσει 6-8 ιογενή επεισόδια το χρόνο και καθένα από αυτά είναι δυνατόν να επάγει βήχα
- Παρατεταμένος οξύς βήχας (2–4 εβδομάδες): συνήθως είναι στη φάση αποδρομής μιας ιογενούς λοίμωξης, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση
- Χρόνιος βήχας (>4 εβδομάδες): απαιτεί μία συστηματική εκτίμηση και διερεύνηση, ώστε να προσδιοριστεί το υποκείμενο αίτιο
Μία βασική αρχή στη διαχείριση του βήχα στα παιδιά είναι η διάκριση μεταξύ ειδικού βήχα (specific cough) και μη ειδικού βήχα (nonspecific cough), καθώς η διαγνωστική προσέγγιση διαφοροποιείται ουσιαστικά:
| Ειδικός βήχας | Μη ειδικός βήχας | |
|---|---|---|
| Χαρακτήρας | Υγρός/παραγωγικός ή με συριγμό | Μεμονωμένος ξηρός |
| Συνοδά συμπτώματα | Παρόντα (πυρετός, δύσπνοια, απώλεια βάρους κ.ά.) | Απόντα |
| Σημασία | Ενδεικτικός υποκείμενης νόσου — χρειάζεται στοχευμένη διερεύνηση | Συνήθως καλοήθης — χρειάζεται παρακολούθηση |
Συχνότερα αίτια χρόνιου βήχα σε παιδιά
Παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα
Η παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα (protracted bacterial bronchitis, PBB) αναγνωρίζεται πλέον ως η μόνη συχνότερη αιτία του χρόνιου παραγωγικού βήχα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας (περίπου 40% των παιδιών σε εξειδικευμένα κέντρα) (Marchant et al., 2006; Chang et al., 2012). Σύμφωνα με την ERS (Kantar et al., 2017), η διάγνωση βασίζεται σε τρία κριτήρια:
- χρόνιος παραγωγικός βήχας με διάρκεια >4 εβδομάδων
- απουσία ειδικών σημείων υπέρ άλλης πιθανής διάγνωσης
- αποδρομή του βήχα μετά από αγωγή 2 εβδομάδων με αντιβιοτικά από του στόματος (συνήθως αμοξικιλλίνη / κλαβουλανικό οξύ)
Η PBB θεωρείται το αποτέλεσμα δυσλειτουργίας στην βλεννοκροσσωτή κάθαρση και μιας εμμένουσας βακτηριακής φλεγμονής των κατώτερων αεραγωγών (πνεύμονες) συνήθως από Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, ή Moraxella catarrhalis. Επαναλαμβανόμενα επεισόδια παρατεταμένης βακτηριακής βρογχίτιδας ενδέχεται να οφείλονται σε υποκείμενη προδιάθεση του παιδιού, όπως συμβαίνει σε τραχειοβρογχομαλακία ή ανοσοανεπάρκεια και θα πρέπει να διερευνάται.
Άσθμα
Το άσθμα είναι η κυρίαρχη αιτία χρόνιου βήχα σε παιδιά σχολικής ηλικίας, ιδίως εάν συνυπάρχει ένα ατομικό ιστορικό ατοπικής δερματίτιδας ή ένα οικογενειακό ιστορικό αλλεργικών νοσημάτων. Ο βήχας που οφείλεται σε άσθμα είναι τυπικά ξηρός, επιδεινώνεται τη νύχτα ή τις πρωινές ώρες και μπορεί επίσης να επάγεται από άσκηση, την εισπνοή ψυχρού αέρα, ιογενείς λοιμώξεις, ή την έκθεση σε αλλεργιογόνα όπως τα ακάρεα ή κατοικίδια.
Σπανιότερα, σε κάποια παιδιά ο βήχας μπορεί να είναι το μοναδικό σύμπτωμα του άσθματος (cough-variant asthma), χωρίς να υπάρχουν τα υπόλοιπα τυπικά συμπτώματα όπως ο συριγμός (σφύριγμα στην αναπνοή) ή η δύσπνοια. Για τη διάγνωση του άσθματος καταδεικνύεται μία μεταβαλλόμενη απόφραξη των αεραγωγών στη σπιρομέτρηση (εάν το παιδί είναι σε ηλικία που μπορεί να κάνει την εξέταση, συνήθως >6 ετών), η απάντηση στη χορήγηση βρογχοδιαστολής ή μία απάντηση σε θεραπευτική δοκιμή με εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες (CHEST 2020) είναι σημαντικό να μην υπερ-διαγιγνώσκεται το άσθμα σε παιδιά με μόνο σύμπτωμα τον βήχα. Ένα παιδί με μεμονωμένο ξηρό βήχα χωρίς συριγμό, δύσπνοια ή περιορισμό στην άσκηση δεν θα πρέπει να θεωρείται πως πάσχει από άσθμα μόνο από το ιστορικό, χωρίς αντικειμενικά ευρήματα.
Σύνδρομο βήχα από το ανώτερο αναπνευστικό
Το σύνδρομο βήχα εκ του ανωτέρου αναπνευστικού (upper airway cough syndrome, UACS) είναι ο χρόνιος βήχας που προκαλείται από νοσήματα της μύτης και των παραρρινίων. Στα παιδιά, τα συχνότερα τέτοια νοσήματα είναι η αλλεργική ρινίτιδα και η υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων. Ο βήχας επάγεται από τον συνδυασμό οπισθορρινικής έκκρισης και νευροαντανακλαστικών μηχανισμών που συνδέουν τη ρινική και τη βρογχική φλεγμονή.
Τα παιδιά με βήχα που οφείλεται σε UACS συχνά έχουν ρινική συμφόρηση, καταρροή, πταρμούς, αναπνέουν από το στόμα και ροχαλίζουν. Η θεραπεία της ρινίτιδας με ρινικά σπρέι κορτικοστεροειδών ή/και αντιισταμινικά βελτιώνει τον βήχα. Τα αλλεργικά τεστ χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουμε τα ακριβή αλλεργιογόνα που προκαλούν τη ρινίτιδα και τον βήχα, ώστε να θεραπεύσουμε πλήρως την αλλεργική ρινίτιδα με ειδική ανοσοθεραπεία.
Μεταλοιμώδης βήχας
Ο μεταλοιμώδης βήχας (post-infectious cough) εμφανίζεται μετά από ιογενείς λοιμώξεις του άνω αναπνευστικού και συνήθως αποδράμει σε 3-4 εβδομάδες. Στις περιπτώσεις, όμως, που διαρκεί περισσότερο θα πρέπει να διερευνάται. Ο κοκκύτης (pertussis) πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε κάθε παιδί με παρατεταμένο παροξυσμικό βήχα, ιδίως όταν το εμβολιαστικό του ιστορικό είναι ατελές ή υπάρχει τεκμηριωμένη έκθεση σε κρούσμα.
Εισρόφηση ξένου σώματος
Η εισρόφηση ξένου σώματος (foreign body aspiration) θα πρέπει πάντοτε να διερευνάται σε ένα νήπιο (ηλικίας 1-3 ετών), το οποίο αιφνίδια εμφανίζει βήχα, ιδίως εάν συνυπάρχει με πνιγμονή, μονόπλευρο συριγμό ή εισπνευστικό συριγμό (stridor). Το τυπικό ιστορικό όπου οι γονείς έχουν δει το επεισόδιο της πνιγμονής απουσιάζει στο 40% των περιπτώσεων. Εάν υπάρχει ισχυρή υποψία εισρόφησης ξένου σώματος η βρογχοσκόπηση είναι η κατάλληλη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση.
Άλλα αίτια χρόνιου βήχα σε παιδιά
Λιγότερο συνηθισμένα, αλλά εξίσου σημαντικά αίτια ενός χρόνιου βήχα σε παιδιά είναι:
- Νόσος γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (GERD): αν και αρκετά σπανιότερη σε παιδιά, συγκριτικά με τους ενήλικες
- Ηωσινοφιλική βρογχίτιδα: σπάνιο αλλά όχι απίθανο αίτιο σε παιδιά κυρίως με ατοπικό ιστορικό — τα ηωσινόφιλα στα επαγόμενα πτύελα ενισχύουν τη διάγνωση
- Τραχειοβρογχομαλακία: δυναμική σύμπτωση των αεραγωγών με αποτέλεσμα τον χαρακτηριστικό βήχα με γαυγίζουσα ή μεταλλική χροιά
- Βρογχεκτασίες: επίμονος υγρός βήχας με υποτροπιάζουσες λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού — μπορεί να εμφανιστούν μετά από σοβαρή πνευμονία ή να υποδηλώνουν κυστική ίνωση ή πρωτοπαθή δυσκινησία των κροσσών
- Βήχας εκ συνηθείας (tic cough): ξηρός, επαναλαμβανόμενος βήχας με χαρακτηριστικό ηχηρό ή «γαυγίζοντα» τόνο, ο οποίος εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια του ύπνου — πρόκειται για διάγνωση εξ αποκλεισμού
- Ψυχογενής βήχας: εμφανίζεται κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους και συχνά σχετίζεται με στρες ή άγχος
Διάγνωση του χρόνιου βήχα σε παιδιά
Οι κατευθυντήριες οδηγίες (CHEST 2020 και ERS 2020) συστήνουν μία συστηματική, ανά βήμα προσέγγιση για τη διάγνωση του χρόνιου βήχα σε παιδιά:
Βήμα 1 — Αναλυτικό ιστορικό και κλινική εξέταση: εστίαση στους χαρακτήρες του βήχα (ξηρός ή παραγωγικός), τη διάρκεια, πότε εμφανίζεται, παράγοντες που τον προκαλούν, συνοδά συμπτώματα (συριγμός, πυρετός, απώλεια βάρους, αιμόπτυση), φάρμακα που λαμβάνει το παιδί, περιβαλλοντικές εκθέσεις, εμβολιασμοί, ιστορικό γέννησης και νεογνικής περιόδου, ιστορικό σίτισης, οικογενειακό ιστορικό ατοπίας ή νοσημάτων του αναπνευστικού.
Βήμα 2 — Ακτινογραφία θώρακος: συστήνεται σε όλα τα παιδιά με χρόνιο βήχα, ώστε να αποκλειστεί η εισρόφηση ξένου σώματος, δομική πνευμονική νόσος, λεμφαδενοπάθεια ή λοιμώξεις.
Βήμα 3 — Σπιρομέτρηση (παιδιά ≥6 ετών): Η σπιρομέτρηση με δοκιμασία αναστροφής μετά από βρογχοδιαστολή χρησιμοποιείται για τη διάγνωση του άσθματος. Σε παιδιά μικρότερης ηλικίας εναλλακτικές δοκιμασίες ή εμπειρική δοκιμασία με αγωγή και αξιολόγηση της απάντησης μπορεί να χρειαστούν.
Βήμα 4 — Παρεμβάσεις με βάση τους χαρακτήρες του βήχα:
- Παραγωγικός βήχας με υπό εξέταση τα: PBB (αγωγή με αντιβιοτικά), βρογχεκτασίες (εάν επαναλαμβάνονται αξονική θώρακος), ανοσοανεπάρκειες (έλεγχος ανοσοσφαιρινών), κυστική ίνωση (τεστ ιδρώτα)
- Ξηρός βήχας με πιθανά τα: άσθμα (αγωγή με εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή για 2–4 εβδομάδες), αλλεργική ρινίτιδα/UACS (αλλεργικά τεστ, αγωγή με ρινικά κορτικοστεροειδή), ΝΓΟΠ, βήχας εκ συνηθείας
- Ενδείξεις σοβαρής κατάστασης (red flags) (δείτε παρακάτω): χρειάζονται άμεση διερεύνηση και αντιμετώπιση
Βασική αρχή αποτελεί η στρατηγική της προσεκτικής αναμονής (watchful waiting) σε παιδιά με μη ειδικό, μεμονωμένο ξηρό βήχα χωρίς red flags· σε αυτές τις περιπτώσεις ενδείκνυται παρακολούθηση για 2–4 εβδομάδες, με καθησυχασμό και εκπαίδευση της οικογένειας, πριν προχωρήσουμε σε περαιτέρω διερεύνηση.
Πότε οι γονείς θα πρέπει να ανησυχήσουν — red flags
Σημεία που απαιτούν προσεκτική διερεύνηση, εάν εμφανιστούν σε ένα παιδί με βήχα είναι τα εξής:
- έναρξη του βήχα σε νεογνό
- βήχας που συνοδεύεται με δυσχέρεια στη σίτιση ή πνιγμό
- υγρός (παραγωγικός) βήχας που εμμένει για περισσότερο από 4 εβδομάδες
- αιμόπτυση (η αποβολή αίματος από τους πνεύμονες με τον βήχα)
- υποτροπιάζουσες πνευμονίες
- στασιμότητα στην ανάπτυξη ή ανεξήγητη απώλεια βάρους
- πυρετός που επιμένει
- πληκτροδακτυλία
- αιφνίδια έναρξη βήχα και συσχέτιση με πιθανό επεισόδιο πνιγμονής (εισρόφηση ξένου σώματος)
- βήχας που συνοδεύεται από σημαντική αναπνευστική δυσχέρεια ή κυάνωση
- παθολογικά ευρήματα στην ακτινογραφία θώρακος
Πρακτικές συμβουλές για γονείς
Παράλληλα με την ιατρική διερεύνηση, πρακτικά βήματα για τους γονείς όταν το παιδί εμφανίζει χρόνιο βήχα είναι:
- Αποφύγετε την έκθεση σε καπνό: το παθητικό κάπνισμα και η συχνή έκθεση σε καπνό είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για χρόνιο βήχα σε παιδιά — διατηρήστε ένα ελεύθερο από καπνό περιβάλλον στο σπίτι και το αυτοκίνητο
- Το μέλι ανακουφίζει τον βήχα: σε παιδιά ηλικίας άνω του 1 έτους, το μέλι (1–2 κουταλιές πριν τον ύπνο) έχει τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα στον περιορισμό του βήχα. Το μέλι δεν πρέπει να χορηγείται σε βρέφη ηλικίας κάτω του 1 έτους λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης
- Ρινικές πλύσεις με φυσιολογικό ορό: είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε βήχα που σχετίζεται με ρινίτιδα και οπισθορρινική έκκριση
- Αποφύγετε μη συνταγογραφούμενα σιρόπια για τον βήχα: τα αντιβηχικά και τα αποχρεμπτικά δεν συνιστώνται στα παιδιά, λόγω ανεπαρκούς τεκμηρίωσης της αποτελεσματικότητάς τους και πιθανού κινδύνου ανεπιθύμητων ενεργειών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται και τα σκευάσματα που περιέχουν κωδεΐνη, τα οποία αντενδείκνυνται στα παιδιά
- Ενυδατώστε επαρκώς: το παιδί θα πρέπει να πίνει αρκετά υγρά
- Περιορίστε εκλυτικούς παράγοντες στο περιβάλλον: σε ένα αλλεργικό παιδί, ακολουθήστε μέτρα για να περιορίσετε την έκθεση σε ακάρεα οικιακής σκόνης, μύκητες, και κατοικίδια. Εάν υπάρχει αλλεργία σε γύρη, λάβετε επιπλέον μέτρα κατά τις περιόδους υψηλής γυρεοφορίας στην Αττική
Για μια ολοκληρωμένη επισκόπηση του βήχα στους ενήλικες, καθώς και του διαγνωστικού αλγορίθμου για χρόνιο βήχα με διάρκεια μεγαλύτερη των 8 εβδομάδων, ανατρέξτε στο αναλυτικό μας άρθρο “βήχας: αίτια, διάγνωση και αντιμετώπιση”.
Συνοψίζοντας: όταν ένα παιδί εμφανίζει βήχα για περισσότερο από 4 εβδομάδες, δεν είναι φυσιολογικό και συνήθως υποκρύπτεται ένα αίτιο που θα πρέπει να αναζητηθεί και να αντιμετωπιστεί. Η έγκαιρη συστηματική εκτίμηση — ιδιαίτερα η διάκριση μεταξύ ξηρού και παραγωγικού — είναι σημαντική για τη γρήγορη διάγνωση, τη σωστή θεραπεία και την αποφυγή της ταλαιπωρίας του παιδιού.
Αν το παιδί σας παρουσιάζει βήχα που επιμένει για περισσότερο από 4 εβδομάδες, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί από ειδικό. Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη, Αθήνα, μπορούμε να αξιολογήσουμε εάν ο βήχας του παιδιού σας σχετίζεται με αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα ή άλλα αλλεργικά αίτια, μέσω εξειδικευμένων αλλεργικών τεστ και σπιρομέτρησης.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο διαρκεί ένας φυσιολογικός βήχας μετά από κρυολόγημα σε παιδιά;
Ένας τυπικός βήχας που οφείλεται σε ίωση δεν θα διαρκέσει περισσότερο από 1-3 εβδομάδες συνήθως. Εάν ο βήχας επιμένει για περισσότερο από 4 εβδομάδες από την έναρξη της ίωσης, τότε πρόκειται για χρόνιο βήχα και θα πρέπει να διερευνηθεί για υποκείμενα αίτια, όπως η παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα, το άσθμα, ή η αλλεργική ρινίτιδα. Τα παιδιά που εμφανίζουν συχνά ιώσεις (6–8 το έτος είναι φυσιολογικό) μπορεί να έχουν επικαλυπτόμενο μεταλοιμώδη βήχα και όχι χρόνιο, λόγω των συχνών επεισοδίων.
Μπορεί το παιδί μου να έχει άσθμα αν μόνο βήχει χωρίς συριγμό;
Ναι, και συνήθως πρόκειται για μία κατηγορία άσθματος που ονομάζεται cough-variant asthma. Σε μερικά παιδιά ένας ξηρός βήχας -κυρίως τη νύχτα, στη διάρκεια άσκησης ή με την εισπνοή κρύου αέρα- μπορεί να είναι η μόνη εκδήλωση άσθματος χωρίς το χαρακτηριστικό συριγμό ή τη δύσπνοια. Είναι, όμως σημαντικό, να μην τίθεται η διάγνωση του άσθματος σε κάθε παιδί που βήχει. Για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση θα χρειαστεί έλεγχος με σπιρομέτρηση ή μία υπό παρακολούθηση θεραπευτική αγωγή με εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή.
Είναι ασφαλή τα σιρόπια για τον βήχα στα παιδιά;
Τα περισσότερα μη συνταγογραφούμενα αντιβηχικά σιρόπια και αποχρεμπτικά δεν συνιστώνται στα παιδιά, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα αποτελεσματικότητας, ενώ ενέχουν και κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Τα σκευάσματα με κωδεΐνη αντενδείκνυνται στα παιδιά. Αντίθετα, σε παιδιά άνω του 1 έτους, το μέλι πριν από την κατάκλιση αποτελεί ασφαλέστερη και καλύτερα τεκμηριωμένη επιλογή για την ανακούφιση του βήχα. Σε κάθε περίπτωση, η πλέον αποτελεσματική αντιμετώπιση του παιδιατρικού βήχα είναι η διερεύνηση και θεραπεία του υποκείμενου αιτίου.
Τι είναι η παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα στα παιδιά;
Η παρατεταμένη βακτηριακή βρογχίτιδα (protracted bacterial bronchitis, PBB) είναι η συχνότερη αιτία χρόνιου υγρού (παραγωγικού) βήχα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας. Προκαλείται από μία βακτηριακή λοίμωξη των πνευμόνων, η οποία επιμένει. Η διάγνωση στηρίζεται στον χρόνιο, παραγωγικό βήχα για περισσότερο από 4 εβδομάδες ο οποίος αποδράμει μετά από θεραπεία 2 εβδομάδων με κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή (συνήθως αμοξικιλλίνη και κλαβουλανικό οξύ). Παιδιά με υποτροπιάζοντα επεισόδια PBB ενδεχομένως να χρειαστούν περαιτέρω διερεύνηση για υποκείμενα νοσήματα, όπως η τραχειοβρογχομαλακία ή ανοσοανεπάρκειες.
Πότε πρέπει να πάω το παιδί μου σε αλλεργιολόγο για τον βήχα;
Η παραπομπή σε αλλεργιολόγο συνιστάται όταν ο χρόνιος βήχας σε ένα παιδί συνοδεύεται από κλινικά στοιχεία ενδεικτικά αλλεργικής αιτιολογίας, όπως ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό αλλεργικής νόσου (ατοπικής δερματίτιδας, αλλεργικής ρινίτιδας, άσθματος), βήχα που προκαλείται από έκθεση σε συγκεκριμένο αλλεργιογόνο, βήχα που εμφανίζεται συνήθως μία εποχή, ή όταν συνυπάρχουν συμπτώματα ρινίτιδας (πταρμοί, συμφόρηση ή καταρροή). Ο αλλεργιολόγος θα διενεργήσει αλλεργικά τεστ και σπιρομέτρηση ώστε να διαγνώσει εάν η αλλεργική ρινίτιδα ή ένα αλλεργικό άσθμα είναι η αιτία και να προτείνει εξειδικευμένη αντιμετώπιση ή και θεραπεία (ανοσοθεραπεία), εφόσον ενδείκνυται.
