Τι είναι η αλλεργία;

Αλλεργία: ορισμός

Η αλλεργία είναι μια υπερβολική αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος σε ουσίες του περιβάλλοντος που είναι αβλαβείς για τους περισσότερους ανθρώπους. Οι ουσίες αυτές ονομάζονται αλλεργιογόνα (π.χ. γύρη, ακάρεα, τρόφιμα, φάρμακα). Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Αλλεργίας (WAO), τα αλλεργικά νοσήματα προσβάλλουν περίπου το 20-30% του παγκόσμιου πληθυσμού και η συχνότητά τους αυξάνεται σταθερά, ιδιαίτερα στις αναπτυγμένες χώρες.

Η αλλεργία εμφανίζεται με αυξανόμενο ρυθμό τις τελευταίες δεκαετίες, ειδικά στα παιδιά, αλλά και τους ενήλικες. Η αύξηση του επιπολασμού των αλλεργικών νοσημάτων και η ενημέρωση του κοινού συμβάλλουν στο να υποψιάζεται κανείς μια πιθανή αλλεργία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως οι μύθοι και οι λανθασμένες αντιλήψεις γύρω από την αλλεργία έχουν εκλείψει.

“Πολύ συχνά η αλλεργία συγχέεται με άλλα, μη αλλεργικά νοσήματα και το αντίστροφο”

Παρόμοια -ή και ίδια- συμπτώματα με τις αλλεργίες μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλα νοσήματα, με αποτέλεσμα συχνές παρερμηνείες. Βασικά ερωτήματα σχετικά με το τι είναι η αλλεργία και πως μπορεί να εκδηλωθεί ανακύπτουν αναπόφευκτα.

Πότε πρόκειται για αλλεργία;

Πότε, όμως, πρόκειται για αλλεργία και πότε όχι; Σύμφωνα με τα διεθνή κριτήρια ταξινόμησης της EAACI (European Academy of Allergy and Clinical Immunology), προκειμένου να τεθεί η διάγνωση της αλλεργίας, πρέπει:

• τα συμπτώματα να προκαλούνται από την έκθεση σε ένα αλλεργιογόνο. Με άλλα λόγια να υπάρχει μία αιτιολογική συσχέτιση των συμπτωμάτων που ο ασθενής έχει με ένα αλλεργιογόνο.
• η παραπάνω συσχέτιση να επάγεται μέσω ενός ειδικού ανοσολογικού (αλλεργικού) μηχανισμού

Προς την κατεύθυνση αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμο ένα λεπτομερές ιατρικό ιστορικό, η κλινική εξέταση και ο εξειδικευμένος αλλεργιολογικός έλεγχος. Χρήσιμα εργαλεία στη διάγνωση των αλλεργιών είναι τα διάφορα αλλεργικά τεστ, αλλά τα αποτελέσματα τους πρέπει να αξιολογούνται με προσοχή.

“Συνεπώς, ένα θετικό ‘αλλεργικό τεστ’ δεν σημαίνει απαραίτητα και αλλεργία και ένα αρνητικό δεν την αποκλείει πάντα”

Ετυμολογία της λέξης “αλλεργία”

Η λέξη αλλεργία, όσο συχνή και αν είναι στις μέρες μας, πρωτοεμφανίσθηκε μόλις το 1906, στη Βιέννη. Ένας νέος -τότε- παιδίατρος, ο Clemens von Pirquet, τη συνέθεσε για να εκφράσει την άποψη πως το ανοσοποιητικό μας σύστημα δεν αφορά αποκλειστικά και μόνο την αντιμετώπιση νοσημάτων.

Η λέξη “αλλεργία” δεν υπήρχε μέχρι το 1906

Η αφορμή για την παρατήρηση του Clemens von Pirquet ήταν πως κάποια παιδιά με διφθερίτιδα, στα οποία χορηγήθηκε ορός αντιτοξίνης αλόγου, παρουσίαζαν άσχετες με τη νόσο, ανεπιθύμητες αντιδράσεις.

“αλλεργία: ‘άλλος’ και ‘έργον’”

Για αυτή, λοιπόν, την τροποποιημένη (ή διαφορετική) αντίδραση του οργανισμού, ο von Pirquet πρότεινε τον όρο “αλλεργία”. Ετυμολογικά, ο όρος προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις “άλλος” (= διαφορετικό) και “έργον” (= δράση).

Τι είναι αλλεργία, τα αλλεργιογόνα και η ατοπία;

Με ποιο τρόπο μπορεί, λοιπόν, κάποιος να περιγράψει την αλλεργία; Συνοπτικά, μία αλλεργική αντίδραση συμβαίνει όταν ο ανθρώπινος οργανισμός αντιδρά σε ουσίες που φυσιολογικά είναι αβλαβείς για τους περισσότερους.

Πρόκειται, λοιπόν, για μία παρερμηνεία, ένα “λάθος”, μία “υπερβολική αντίδραση” του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Το ανοσοποιητικό σύστημα, σε φυσιολογικές συνθήκες, μας προστατεύει από εξωτερικούς “εχθρούς” όπως βακτήρια ή ιοί. Παράλληλα, όμως, δεν αντιδρά σε μη επιβλαβείς για τον οργανισμό ουσίες, όπως τα θρεπτικά συστατικά των τροφών.

Το ανοσοποιητικό σύστημα ενός αλλεργικού, αντίθετα, εμφανίζει μία αντίδραση (τοπικά ή γενικευμένα) προς τέτοιες μη επιβλαβείς ουσίες. Τα συμπτώματα της αλλεργίας είναι πρακτικά το τελικό αποτέλεσμα αυτής της “μπερδεμένης” ανοσολογικής αντίδρασης.

“Η αλλεργία εμφανίζεται όταν κάποιος αντιδρά σε ουσίες του περιβάλλοντος που είναι αβλαβείς για τον άνθρωπο”

Τα αλλεργιογόνα

Οι ουσίες αυτές ονομάζονται αλλεργιογόνα και μπορεί να βρίσκονται σε:

• τροφές με συχνότερες το γάλα και το αυγό στα παιδιά, τους ξηρούς καρπούς, το ψάρι και τα θαλασσινά κ.α
• φάρμακα, όπως τα αντιβιοτικά ή τα μέσα αντίθεσης (σκιαγραφικά, παραμαγνητικά) κ.α.
• δηλητήρια των υμενοπτέρων (μέλισσα, σφήκες)
• σε γύρεις (όπως το περδικάκι, η ελιά), σε μύκητες, στα ακάρεα της οικιακής σκόνης αλλά και σε κατοικίδια (όπως ο σκύλος, η γάτα, το κουνέλι κ.α).

Στην Ελλάδα, και ιδιαίτερα στην Αττική, τα συχνότερα εισπνεόμενα αλλεργιογόνα περιλαμβάνουν τη γύρη ελιάς, κυπαρισσιού, αγρωστωδών και περδικακιού, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα ακάρεα λόγω του υγρού κλίματος στις παράκτιες περιοχές.

Πρακτικά, οτιδήποτε ξένο προς τον άνθρωπο μπορεί να γίνει αλλεργιογόνο. Διαβάστε περισσότερα στο αντίστοιχο άρθρο του ιστοτόπου για τα αλλεργιογόνα.

“Σχεδόν όλα τα αλλεργιογόνα είναι -ή συνδέονται σε- πρωτεΐνες”

Η ατοπία

Η ατοπία, από την άλλη, είναι μία γενετική προδιάθεση για την παραγωγή ειδικών αντισωμάτων (IgE) έναντι αλλεργιογόνων. Η προδιάθεση αυτή αρκετά συχνά -μα όχι πάντα- θα οδηγήσει στην εμφάνιση ενός ή περισσοτέρων αλλεργικών εκδηλώσεων, μετά από έκθεση σε ένα αλλεργιογόνο. Τα ατοπικά νοσήματα (αλλεργική ρινίτιδα, αλλεργικό άσθμα, ατοπική δερματίτιδα) συχνά συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή — μια πορεία που είναι γνωστή ως “ατοπική πορεία” (atopic march).

Συχνές ερωτήσεις για τις αλλεργίες

Τι είναι η αλλεργία;

Η αλλεργία είναι μία υπερβολική αντίδραση του οργανισμού σε ουσίες που φυσιολογικά είναι αβλαβείς και ονομάζονται αλλεργιογόνα. Όταν το σώμα εκτίθεται σε ένα αλλεργιογόνο το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά με αποτέλεσμα συμπτώματα αλλεργίας.

Γιατί έχω αλλεργία;

Η εμφάνιση της αλλεργίας σε ένα άνθρωπο είναι το αποτέλεσμα πολύπλοκων αλληλεπιδράσεων μεταξύ γενετικής προδιάθεσης και περιβαλλοντικών παραγόντων. Δεν υπάρχει ένας μόνο παράγοντας που να οδηγεί σε αλλεργία.

Η αλλεργία είναι μεταδοτική (κολλητική);

Τα αλλεργικά νοσήματα δεν μεταδίδονται με την επαφή, το συγχρωτισμό ή άλλο τρόπο. Εξαιρετικά σπάνια, μία αλλεργία θα μπορούσε να "μεταφερθεί" στα πλαίσια μεταμόσχευσης οργάνου από ένα αλλεργικό ασθενή.

Η αλλεργία είναι κληρονομική;

Η αλλεργία οφείλεται -εν μέρει- σε γενετική προδιάθεση, αλλά δεν κληρονομείται απευθείας. Για παράδειγμα, εάν η μητέρα έχει τροφική αλλεργία σε γαρίδες, δεν είναι απαραίτητο πως το παιδί της θα αναπτύξει την ίδια τροφική αλλεργία. Γενικά, όμως, τα παιδιά των ανθρώπων με αλλεργία, έχουν υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν κάποια αλλεργική νόσο.

Είναι κάποιος αλλεργικός από τη γέννηση;

Κανείς δεν γεννιέται αλλεργικός, παρά μόνο κάποιοι με αυξημένη προδιάθεση, χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα εκδηλώσουν αλλεργία. Οι αλλεργίες είναι δυνατόν να εμφανιστούν οποτεδήποτε, από την παιδική ηλικία μέχρι το γήρας.

Τι προκαλεί την αλλεργία;

Οι ουσίες που προκαλούν αλλεργία ονομάζονται αλλεργιογόνα και είναι συνήθως -αλλά όχι πάντα- πρωτεΐνες. Μπορείτε να ενημερωθείτε αναλυτικότερα στο άρθρο για τα [αλλεργιογόνα](/allergiogona/).

Έχω αλλεργία, τι να κάνω;

Η ασφαλέστερη επιλογή είναι μία εκτίμηση από ειδικό Αλλεργιολόγο. Ο Αλλεργιολόγος είναι ο εξειδικευμένος ιατρός στη διάγνωση, διαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση των αλλεργικών νοσημάτων. Στο Αλλεργιολογικό Ιατρείο στην Ηλιούπολη μπορείτε να κλείσετε ένα ραντεβού για πλήρη αλλεργιολογικό έλεγχο.

Πώς εκδηλώνεται η αλλεργία;

Η αλλεργία μπορεί να εκδηλωθεί με συμπτώματα από τη μύτη (αλλεργική ρινίτιδα), τους πνεύμονες (αλλεργικό άσθμα), το δέρμα (κνίδωση, ατοπική δερματίτιδα, εξ επαφής δερματίτιδα) ή γενικευμένα (αναφυλαξία). Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το αλλεργιογόνο, τον τρόπο έκθεσης και την ατομική ευαισθησία.

Πόσο συχνή είναι η αλλεργία;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Αλλεργίας (WAO), πάνω από 20-30% του πληθυσμού παρουσιάζει κάποια μορφή αλλεργικού νοσήματος. Η αλλεργική ρινίτιδα αφορά περίπου 400 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και το άσθμα περίπου 300 εκατομμύρια.

Εικόνα 1. Οι συχνότερες αλλεργίες

Αλλεργία: συμπτώματα και εκδηλώσεις

Με βάση τα παραπάνω, μπορεί κάποιος να προσεγγίσει τα αλλεργικά νοσήματα, μέσα από τα συμπτώματα που τα χαρακτηρίζουν. Έτσι, κάποιες από τις συχνότερες εκδηλώσεις αλλεργίας είναι:

Αλλεργική ρινίτιδα

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι η συχνότερη αλλεργική νόσος και εκδηλώνεται με:

• ρινική καταρροή
• φταρνίσματα
• μπούκωμα στη μύτη
• κνησμός (φαγούρα) σε μύτη και υπερώα
• βήχας

Συχνά συνυπάρχει με αλλεργική επιπεφυκίτιδα (φαγούρα και δακρύρροια στα μάτια). Η αλλεργική ρινίτιδα εμφανίζει εποχική έξαρση, ιδιαίτερα στην περιοχή Αθηνών-Αττικής κατά τη διάρκεια της γονιμοποίησης ελιάς και αγρωστωδών (Μάρτιος-Ιούνιος). Μάθετε περισσότερα για τη θεραπεία της αλλεργικής ρινίτιδας και τα ρινικά σπρέι.

Αλλεργικό άσθμα

Το αλλεργικό άσθμα εκδηλώνεται με:

• συριγμός (σφύριγμα) στην αναπνοή
• δύσπνοια
• βήχας (συχνά το βράδυ ή μετά από άσκηση)
• αίσθημα βάρους στο στήθος

Ενημερωθείτε αναλυτικά για τα συμπτώματα του άσθματος, τους εκλυτικούς παράγοντες και τη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων. Η σπιρομέτρηση αποτελεί βασικό εργαλείο διάγνωσης.

Τροφική αλλεργία

Η τροφική αλλεργία μπορεί να εκδηλωθεί με:

• κνησμός στο στόμα
• αγγειοοίδημα (πρήξιμο) σε χείλη
• κνίδωση στο σώμα
• ναυτία, ζάλη, διαρροϊκές κενώσεις
• αναφυλαξία και αλλεργικό σοκ
• και επιβραδυνόμενες αντιδράσεις, όπως η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλλεργία γύρη-τροφή (σύνδρομο στοματικής αλλεργίας), που είναι ιδιαίτερα συχνή σε αλλεργικούς στη γύρη.

Δερματικές αλλεργίες

Οι δερματικές αλλεργίες (κνίδωση, ατοπική δερματίτιδα, εξ επαφής δερματίτιδα) εκδηλώνονται με:

• κνησμός, ερυθρότητα, κνιδωτικά εξανθήματα (“πετάλες”, εικόνα που μοιάζει με χάρτη στο σώμα), αγγειοοίδημα (πρήξιμο) σε χείλη, βλέφαρα, παλάμες ή γεννητικά όργανα
• εκζεματικές βλάβες (ατοπική δερματίτιδα) με ξηροδερμία και πορεία εξάρσεων και υφέσεων
• άλλες εμμένουσες δερματοπάθειες όπως η εξ’ επαφής αλλεργική δερματίτιδα, αλλά και σπανιότερες αντιδράσεις, συνήθως λόγω φαρμακευτικής αλλεργίας

Φαρμακευτική αλλεργία

Η αλλεργία σε φάρμακα εκδηλώνεται με:

• εξανθήματα στο δέρμα
• δερματικές αντιδράσεις με συστηματικά συμπτώματα όπως πυρετός, ηωσινοφιλία, βλάβες σε βλεννογόνους, μέχρι και ιδιαίτερα σοβαρές, όπως το σύνδρομο Stevens-Johnson
• αναφυλαξία

Τα συχνότερα υπεύθυνα φάρμακα είναι τα αντιβιοτικά, τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ασπιρίνη) και τα σκιαγραφικά.

Αναφυλαξία

Η αναφυλαξία εμφανίζεται άμεσα -συνηθέστερα εντός λεπτών ή ώρας- από την έκθεση σε αλλεργιογόνο και εκδηλώνεται αιφνιδίως με συμπτώματα από πολλά συστήματα και όργανα. Η αναφυλαξία αποτελεί μία δυνητικά επικίνδυνη για τη ζωή αντίδραση, η οποία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται άμεσα. Τα συχνότερα υπεύθυνα αλλεργιογόνα είναι τροφές, φάρμακα, το λάτεξ ή δηλητήρια υμενοπτέρων, όπως η μέλισσα και οι σφήκες.

Διάγνωση της αλλεργίας

Η σωστή διάγνωση της αλλεργίας ξεκινά με ένα αναλυτικό ιστορικό. Στη διάρκεια του ιστορικού θα συσχετιστεί η κλινική εικόνα, τα συμπτώματα δηλαδή του ασθενούς, με πιθανές αλλεργικές αντιδράσεις. Η παραπάνω συσχέτιση θα καθορίσει τα αλλεργικά τεστ που θα επιλεγούν για τη διάγνωση της αλλεργίας.

“Τα αλλεργικά τεστ γίνονται στοχευμένα, ανάλογα με το ιστορικό του ασθενούς”

Η διάγνωση της αλλεργίας εξατομικεύεται, καθώς αφενός τα αλλεργικά τεστ είναι πολλών και διαφόρων ειδών και αφετέρου, μπορεί να εμφανιστούν και ψευδώς θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα.

“Δεν υπάρχει ένα μοναδικό τεστ αλλεργίας για τα πάντα”

Μέθοδοι αλλεργιολογικής διάγνωσης

Οι βασικές διαγνωστικές μέθοδοι για τη διάγνωση της αλλεργίας είναι τα αλλεργικά τεστ:

• δερματικές δια νυγμού δοκιμασίες (skin prick tests): χρησιμοποιούνται στη διάγνωση της αλλεργικής ρινίτιδας, επιπεφυκίτιδας, άσθματος, τροφικής αλλεργίας αλλά και σε συνδυασμό με ενδοδερμικές σε αλλεργία από δηλητήριο υμενοπτέρων και φαρμακευτική
• ενδοδερμικές δοκιμασίες (intradermal tests) για τη διάγνωση κυρίως φαρμακευτικής αλλεργίας και αλλεργίας σε μέλισσα ή σφήκες
• δερματικές δοκιμασίες επικόλλησης (patch tests) για τη διάγνωση της αλλεργικής εξ επαφής δερματίτιδας και φαρμακευτικής αλλεργίας. Όταν εφαρμόζονται εξετάζοντας τροφές (atopy patch test) χρησιμοποιούνται στην ατοπική δερματίτιδα, τις επιβραδυνόμενες τροφικές αντιδράσεις και τα ηωσινοφιλικά νοσήματα του γαστρεντερικού (όπως η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα).

Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη Αθηνών πραγματοποιούνται όλες οι παραπάνω δοκιμασίες, καθώς και ειδικές αιματολογικές εξετάσεις (ειδική IgE) για τον πλήρη αλλεργιολογικό έλεγχο.

Θεραπεία της αλλεργίας

Η αντιμετώπιση των αλλεργικών νοσημάτων βασίζεται σε τρεις πυλώνες:

• Αποφυγή αλλεργιογόνου: Όπου αυτό είναι εφικτό, η μείωση της έκθεσης στο υπεύθυνο αλλεργιογόνο αποτελεί το πρώτο βήμα.
• Φαρμακευτική αγωγή: Αντιισταμινικά, ρινικά σπρέι κορτικοστεροειδών, εισπνεόμενα φάρμακα και τοπικά σκευάσματα, ανάλογα με τη νόσο. Μάθετε περισσότερα για τα κορτικοστεροειδή.
• Ανοσοθεραπεία (εμβόλια αλλεργίας): Η μοναδική θεραπεία που τροποποιεί την πορεία της αλλεργικής νόσου, με ένδειξη στην αλλεργική ρινίτιδα, το αλλεργικό άσθμα και την αλλεργία σε υμενόπτερα.

Μπορώ να μάθω εάν έχω αλλεργία;

Σε κάθε περίπτωση, οι εκδηλώσεις των αλλεργικών νοσημάτων δε εξαντλούνται στην παραπάνω -συνοπτική- αναφορά. Παράλληλα, πολλά από τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται και σε άλλα, άσχετα με τα αλλεργικά νοσήματα.

“Ο Αλλεργιολόγος είναι ο ειδικός ιατρός που ασχολείται με την αλλεργία και τις εκδηλώσεις της στον αλλεργικό ασθενή”

Ο ασθενής με συμπτώματα που πιθανώς υποδηλώνουν αλλεργία θα πρέπει να εξετάζεται προκειμένου να τεκμηριωθεί η ύπαρξη ειδικού ανοσολογικού μηχανισμού. Ενημερωθείτε αναλυτικά από τον Αλλεργιολόγο σας, προκειμένου να γνωρίζετε με βεβαιότητα εάν τα συμπτώματα σας οφείλονται σε αλλεργία.

Για ραντεβού στο Αλλεργιολογικό Ιατρείο στην Ηλιούπολη (Αχιλλέως 12, 3ος Όροφος, Ηλιούπολη 16345), επικοινωνήστε μαζί μας μέσω της σελίδας επικοινωνίας.