Ο κνησμός ή φαγούρα στο σώμα (generalised pruritus) είναι μια δυσάρεστη αίσθηση που προκαλεί την ανάγκη για ξεσμό (ξύσιμο) και αποτελεί ένα από τα συχνότερα δερματολογικά συμπτώματα. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό S2k Guideline για τον χρόνιο κνησμό, περίπου 1 στα 5 άτομα στο γενικό πληθυσμό θα εμφανίσει χρόνιο κνησμό (διάρκειας μεγαλύτερης από 6 εβδομάδες) τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του, με 12μηνη επίπτωση 7%. Ο κνησμός μπορεί να οφείλεται σε δερματολογικά νοσήματα, συστηματικές παθήσεις (ηπατικές, νεφρικές, ενδοκρινικές, αιματολογικές), νευρολογικές ή ψυχιατρικές αιτίες, καθώς και σε φάρμακα. Η σωστή διαγνωστική προσέγγιση είναι κρίσιμη, καθώς ο χρόνιος κνησμός μπορεί να αποτελεί πρώτη εκδήλωση σοβαρού υποκείμενου νοσήματος.
Τι είναι ο κνησμός (pruritus)
Ο κνησμός (pruritus) είναι μια δυσάρεστη αίσθηση που επάγει στον άνθρωπο τη θέληση του ξεσμού, να ξύσει, δηλαδή, τα σημεία που τον ενοχλούν. Όσο ενοχλητικός, όμως, και να είναι, ουσιαστικά αποτελεί έναν αμυντικό μηχανισμό του οργανισμού — μέσω του ξεσμού απομακρύνονται παράσιτα, ερεθιστικές ουσίες ή μικροοργανισμοί από την επιφάνεια του δέρματος.
Ο κνησμός ορίζεται ως χρόνιος (chronic pruritus) όταν η διάρκειά του υπερβαίνει τις 6 εβδομάδες. Η διάκριση αυτή είναι κλινικά σημαντική, γιατί ο χρόνιος κνησμός απαιτεί συστηματική διερεύνηση. Η συχνότητά του αυξάνεται με την ηλικία, κυρίως λόγω ξηροδερμίας, πολυφαρμακίας και αύξησης της συχνότητας χρόνιων νοσημάτων.
“Ο κνησμός είναι συχνότερος όσο αυξάνει η ηλικία, λόγω της ξηροδερμίας και άλλων μεταβολών στο δέρμα”
Ταξινόμηση του κνησμού
Σύμφωνα με την ταξινόμηση του International Forum for the Study of Itch (IFSI), που υιοθετεί και το Ευρωπαϊκό S2k Guideline, ο χρόνιος κνησμός κατηγοριοποιείται κλινικά σε τρεις ομάδες:
- Ομάδα I — Κνησμός σε δέρμα με φλεγμονή (pruritus on inflamed skin): υπάρχει ορατό εξάνθημα ή δερματολογική νόσος (π.χ. ατοπική δερματίτιδα, κνίδωση, εξ επαφής δερματίτιδα, ψωρίαση)
- Ομάδα II — Κνησμός σε δέρμα χωρίς φλεγμονή (pruritus on non-inflamed skin): το δέρμα φαίνεται φυσιολογικό — πιθανή αιτία συστηματική, νευρογενής ή ψυχογενής νόσος, ή ξηροδερμία
- Ομάδα III — Κνησμός με χρόνιες δευτεροπαθείς βλάβες ξεσμού: λειχηνοποίηση, γραμμικές εκδορές ή οζίδια (chronic prurigo), ως αποτέλεσμα παρατεταμένου ξεσμού
Αιτιολογικά, ο κνησμός χωρίζεται σε έξι κατηγορίες: δερματολογικός, συστηματικός, νευρολογικός/νευροπαθητικός, ψυχογενής/ψυχοσωματικός, μικτός (πολυπαραγοντικός) και αγνώστου αιτιολογίας.
“Ο χρόνιος κνησμός ορίζεται ως κνησμός με διάρκεια μεγαλύτερη από 6 εβδομάδες και απαιτεί συστηματική διαγνωστική προσέγγιση”
Φαγούρα σε όλο το σώμα με εξανθήματα
Αναλόγως με την αιτία που προκαλεί τη φαγούρα στο σώμα, το δέρμα μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό ή είναι πιθανό να υπάρχει και εξάνθημα. Στις περιπτώσεις που ο κνησμός συνοδεύεται από δερματικές βλάβες, αυτές μπορεί να αποτελούν εκδήλωση της υποκείμενης νόσου ή να είναι δευτεροπαθείς — συνέπεια, δηλαδή, του έντονου ξεσμού. Με τον όρο “σπυράκια στο σώμα” μπορεί κανείς να αναφέρεται σε ένα μεγάλο εύρος δερματικών βλαβών. Η σωστή ταξινόμηση των βλαβών αυτών είναι απαραίτητη για τη σωστή διάγνωση.
Τα δερματολογικά νοσήματα που συσχετίζονται συχνότερα με γενικευμένο κνησμό περιλαμβάνουν:
Ατοπική δερματίτιδα (atopic dermatitis)
Είναι μία χρόνια δερματοπάθεια στην οποία ο κνησμός και η ξηροδερμία κατέχουν κεντρική θέση — ο κνησμός θεωρείται μάλιστα απαραίτητο κριτήριο για τη διάγνωσή της. Συνηθέστερα ξεκινά από την παιδική ηλικία, αλλά μπορεί να εκδηλωθεί και στην ενήλικο ζωή. Η ατοπική δερματίτιδα αναλύεται σε άλλο άρθρο του ιστοτόπου.
Κνιδωτικά νοσήματα (urticaria)
Τα κνιδωτικά νοσήματα, είτε η χρόνια αυθόρμητη κνίδωση, είτε οι φυσικές κνιδώσεις (όπως ο δερμογραφισμός, η χολινεργική κνίδωση ή η κνίδωση στο κρύο) χαρακτηρίζονται από κνησμό και ένα εξάνθημα με πομφούς που διαρκεί από λεπτά μέχρι μερικές ώρες. Η κνίδωση και το αγγειοοίδημα αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες οξέος κνησμού.
Αλλεργική εξ επαφής δερματίτιδα (allergic contact dermatitis)
Είναι μία φλεγμονώδης αντίδραση του δέρματος (αντίδραση υπερευαισθησίας τύπου IV), λόγω της επίδρασης αλλεργιογόνων που έρχονται σε επαφή με αυτό. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με επιδερμιδικές δοκιμασίες (patch tests). Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στο άρθρο για την εξ επαφής δερματίτιδα.
Ψωρίαση (psoriasis)
Είναι μια χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια, η οποία χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση πλακών με λέπια και συνοδό κνησμό. Δεν είναι μεταδοτικό νόσημα και οφείλεται σε παθολογικό πολλαπλασιασμό των κυττάρων του δέρματος. Μπορεί να εμφανιστεί με διάφορες μορφές και συχνότερα εντοπίζεται στους αγκώνες, στα γόνατα, στο τριχωτό της κεφαλής, στις παλάμες, στα πέλματα και τον κορμό.
Ψώρα (scabies)
Η ψώρα δεν θα πρέπει να συγχέεται με την ψωρίαση. Οφείλεται σε λοίμωξη από το άκαρι της ψώρας (Sarcoptes scabiei var. hominis), το οποίο εποικίζει το δέρμα, διανοίγει σήραγγες στην επιδερμίδα και εναποθέτει τα αυγά του. Ο εποικισμός αυτός είναι μεταδοτικός και συνήθως θα εμφανιστεί κνησμός και σε άλλα μέλη της οικογένειας. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο κνησμός είναι ιδιαίτερα έντονος τη νύχτα.
Ροδόχρους πιτυρίαση (pityriasis rosea)
Είναι ένα ιογενές, μη-μεταδοτικό εξάνθημα που εμφανίζεται κυρίως στο στήθος και την πλάτη και διαρκεί για περίπου 6–12 εβδομάδες. Εμφανίζεται αρχικά μία μεγαλύτερη σε μέγεθος λεπιδώδης πλάκα (herald patch), την οποία ακολουθούν πολλαπλές μικρότερες.
Λοιπές δερματοπάθειες
Ο κνησμός είναι από τα συχνότερα συμπτώματα σε πολλές δερματοπάθειες. Φυτοφωτοδερματίτιδα (phytophotodermatitis), δερματίτιδα από κάμπιες, αλλεργία σε βαφές μαλλιών και αλλεργία σε τατουάζ είναι μερικά παραδείγματα παθήσεων που μπορούν να προκαλέσουν τοπικό ή γενικευμένο κνησμό. Συνήθως η μορφολογία του εξανθήματος αλλά και ειδικότερες εξετάσεις μπορούν να κατευθύνουν σωστά τη διάγνωση.
Φαγούρα στο σώμα μετά το μπάνιο
Πολλοί ασθενείς με ή χωρίς κάποια δερματική νόσο παρατηρούν τον κνησμό τους να επιδεινώνεται στη διάρκεια ή μετά το μπάνιο. Σε κάποιες περιπτώσεις η φαγούρα εμφανίζεται αποκλειστικά εκείνη τη στιγμή.
“Η φαγούρα μετά το μπάνιο συχνότερα οφείλεται στη διάρκεια του μπάνιου και τη θερμοκρασία του νερού. Αποφεύγετε τη μεγάλη διάρκεια και τις ακραίες θερμοκρασίες”
Συχνότερα η φαγούρα στο σώμα μετά το μπάνιο οφείλεται είτε στη μεγάλη διάρκεια του μπάνιου σε ανθρώπους με ξηρότητα του δέρματος (όπως στην ατοπική δερματίτιδα), είτε στη θερμοκρασία αυτού. Έτσι, ασθενείς με χολινεργική κνίδωση ή κνίδωση εκ ψύχους θα εμφανίσουν φαγούρα, συνήθως με παροδικό εξάνθημα, αναλόγως της θερμοκρασίας του νερού.
Σπανιότερα, το νερό θα προκαλέσει συμπτώματα ανεξαρτήτως θερμοκρασίας στους ασθενείς με υδατογενή κνίδωση (aquagenic urticaria). Τέλος, σε περιπτώσεις που εμφανίζει κάποιος υδατογενή κνησμό (aquagenic pruritus), θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή. Ο υδατογενής κνησμός μπορεί να συσχετίζεται με αιματολογικά νοσήματα, με συχνότερο την αληθή πολυκυτταραιμία (polycythaemia vera). Μπορείτε να βρείτε αναλυτικότερες πληροφορίες στο άρθρο για την αλλεργία στο νερό.
Φαγούρα στο σώμα χωρίς εξανθήματα
Η φαγούρα σε όλο το σώμα χωρίς ορατό εξάνθημα (pruritus sine materia ή pruritus on non-inflamed skin) αντιστοιχεί στην Ομάδα II κατά IFSI και απαιτεί προσεκτική διερεύνηση. Σύμφωνα με τα Ευρωπαϊκά S2k guidelines, ο κνησμός αγνώστου αιτιολογίας αφορά το 8–15% των ασθενών με χρόνιο κνησμό.
| Αίτια κνησμού χωρίς εξάνθημα Συστηματικά νοσήματα και λοιπές αιτίες — Ομάδα II κατά IFSI | ||
|---|---|---|
| Αιτία | Μηχανισμός | Χαρακτηριστικά |
| Ξηροδερμία (xerosis cutis) | Διαταραχή του δερματικού φραγμού | Συχνότερη αιτία — επιδεινώνεται με ξηρό κρύο, συχνά λουτρά και γήρανση |
| Ηπατικά νοσήματα (χολόσταση) | Συσσώρευση χολικών αλάτων / λυσοφωσφατιδικού οξέος | Χαρακτηριστικός ο κνησμός στις παλάμες και τα πέλματα |
| Χρόνια νεφρική νόσος | Ουραιμικοί μεσολαβητές, παραθορμόνη, ξηροδερμία | Στο 25% περίπου των αιμοκαθαρόμενων ασθενών |
| Θυρεοειδοπάθεια | Υπερ- ή υπολειτουργία θυρεοειδούς | Συνοδεύεται από ταχυκαρδία, τρέμουλο ή κόπωση αντίστοιχα |
| Σιδηροπενία | Ένδεια σιδήρου, ακόμα και χωρίς αναιμία | Συχνά παραβλέπεται — χρειάζεται έλεγχος φερριτίνης |
| Αιματολογικά νοσήματα | Λεμφώματα, πολυκυτταραιμία, μυελοϋπερπλαστικά νοσήματα | Νυχτερινοί ιδρώτες, απώλεια βάρους, κακουχία — red flags |
| Φάρμακα (drug-induced pruritus) | Ετερογενής — ισταμινικός, χολοστατικός, νευρογενής | ACE αναστολείς, οπιοειδή, αντιβιοτικά, υδροχλωροθειαζίδη, στατίνες κ.ά. |
Ειδικότερα:
- Ξηροδερμία (xerosis cutis): αποτελεί τη συχνότερη αιτία κνησμού χωρίς εξάνθημα, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους. Προδιαθέτει στην εμφάνιση φαγούρας, καθώς και στην επιδείνωση του κνησμού, όταν αυτός προϋπάρχει. Εμφανίζεται τόσο σε νοσήματα, όπως η ατοπική δερματίτιδα και η ψωρίαση, όσο και προοδευτικά με την πάροδο της ηλικίας.
“Προτιμήστε φαρδιά, βαμβακερά ρούχα, ώστε να μην επιδεινώνεται ο κνησμός”
- Φάρμακα (drug-induced pruritus): πολλά φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν κνησμό ως ανεπιθύμητη ενέργεια. Αποτελούν μια ευρεία λίστα και συμπεριλαμβάνουν μεταξύ άλλων αναστολείς μετατρεπτικού ενζύμου (ACE inhibitors), αντιβιοτικά, αντιεπιληπτικά, οπιοειδή, διουρητικά, στατίνες και ορμόνες. Μια πρόσφατη αλλαγή φαρμάκου θα πρέπει πάντα να αξιολογείται ως πιθανή αιτία.
- Συστηματικές νόσοι: νοσήματα του ήπατος (κυρίως χολοστατικά), των νεφρών (ουραιμικός κνησμός), νευρολογικές νόσοι, ενδοκρινοπάθειες (υπερ- ή υπολειτουργία θυρεοειδούς, σακχαρώδης διαβήτης), σιδηροπενία ή κακοήθη αιματολογικά νοσήματα (λεμφώματα, πολυκυτταραιμία) μπορούν να προκαλέσουν χρόνιο κνησμό χωρίς εξάνθημα.
“Ένας γενικευμένος, νυχτερινός κνησμός που συνυπάρχει με κακουχία, απώλεια βάρους και νυχτερινή εφίδρωση μπορεί να οφείλεται σε σοβαρή υποκείμενη νόσο — αποτελεί ένδειξη για άμεσο ιατρικό έλεγχο”
Νευρογενής και νευροπαθητικός κνησμός
Ο νευροπαθητικός κνησμός (neuropathic pruritus) οφείλεται σε βλάβη ή δυσλειτουργία νευρικών ινών, είτε σε περιφερικό είτε σε κεντρικό επίπεδο. Τυπικά παραδείγματα είναι η νωταλγία παραισθητική (notalgia paraesthetica) — ένας εντοπισμένος κνησμός στη μεσοσκαπιδική χώρα — και ο βραχιοκερκιδικός κνησμός (brachioradial pruritus), που εντοπίζεται στους βραχίονες. Η μεταερπητική νευραλγία μετά από ζωστήρα μπορεί επίσης να εκδηλωθεί με κνησμό αντί πόνου. Η θεραπεία στοχεύει στη νευρική υπερδραστηριότητα (γκαμπαπεντίνη, πρεγκαμπαλίνη, τοπική καψαϊκίνη).
Φαγούρα στο σώμα και άγχος
Σε οποιονδήποτε άνθρωπο με κνησμό, το στρες και το άγχος είναι πιθανό να επιδεινώσουν το αίσθημα της φαγούρας. Σε κάποιες περιπτώσεις, το ξύσιμο του δέρματος γίνεται συνήθεια υπό συνθήκες στρες, προσφέροντας παροδική ανακούφιση. Με την πάροδο του χρόνου, το συχνό ξύσιμο προκαλεί ερεθισμό στο δέρμα, που επάγει εκ νέου κνησμό, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο κνησμού–ξεσμού (itch–scratch cycle).
Πέρα από την επίταση του κνησμού σε περιόδους στρες, έντονος κνησμός παρατηρείται συχνά σε ψυχιατρικά νοσήματα (psychogenic pruritus). Σύμφωνα με ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Clinics in Dermatology, περίπου ένας στους τρεις ασθενείς με ψυχική νόσο εμφανίζει κνησμό. Η εμφάνισή του φαίνεται να σχετίζεται με νευροπεπτίδια όπως η σεροτονίνη και η ουσία P.
Ασθενείς με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, κατάθλιψη ή ψύχωση εμφανίζουν συχνότερα κνησμό, ενώ η σωματόμορφη διαταραχή με κνησμό (somatic symptom disorder) και η διαταραχή εκδοράς (excoriation disorder) αποτελούν ξεχωριστές οντότητες. Η ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με φαρμακοθεραπεία (SSRIs, SNRIs) μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Ο ρόλος του στρες στα αλλεργικά νοσήματα αναλύεται σε ξεχωριστό άρθρο.
Φαγούρα στην κοιλιά στην εγκυμοσύνη
Περίπου μία στις πέντε γυναίκες θα εμφανίσει κνησμό στη διάρκεια της κύησης, συνήθως στα πλαίσια προϋπάρχουσας ή νεοεμφανιζόμενης δερματικής νόσου. Ειδικές δερματοπάθειες στην κύηση που συνοδεύονται από κνησμό είναι το πολύμορφο εξάνθημα της κύησης (polymorphic eruption of pregnancy / PUPPP), η ενδοηπατική χολόσταση της κύησης (intrahepatic cholestasis of pregnancy), το ατοπικό εξάνθημα της κύησης (atopic eruption of pregnancy) και το πεμφιγοειδές της κύησης (pemphigoid gestationis).
Ιδιαίτερη κλινική σημασία έχει η ενδοηπατική χολόσταση της κύησης, η οποία εκδηλώνεται συνήθως στο τρίτο τρίμηνο με γενικευμένο κνησμό (ιδίως στις παλάμες και τα πέλματα) χωρίς εξάνθημα, και απαιτεί παρακολούθηση γιατί μπορεί να σχετίζεται με δυσμενή έκβαση για το έμβρυο.
Παράλληλα, μηχανικοί λόγοι μπορούν να οδηγήσουν στην εκδήλωση φαγούρας. Η διάταση του δέρματος στην κοιλιά μπορεί να προκαλέσει ένα αίσθημα κνησμού στην εγκυμοσύνη, χωρίς να συνυπάρχει εξάνθημα. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σχετικά με τα αλλεργικά νοσήματα στην εγκυμοσύνη στο αντίστοιχο άρθρο.
Διαγνωστική προσέγγιση του κνησμού
Η διερεύνηση ενός χρόνιου κνησμού ακολουθεί βηματική προσέγγιση, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες:
Διαγνωστικός αλγόριθμος χρόνιου κνησμού
Βασισμένο στο European S2k Guideline on Chronic Pruritus Ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει:
- Γενική αίματος με λευκοκυτταρικό τύπο (αποκλεισμός ηωσινοφιλίας, αιματολογικών νεοπλασμάτων)
- Ηπατικός έλεγχος (χολερυθρίνη, ALP, γGT, τρανσαμινάσες) — χολόσταση
- Νεφρικός έλεγχος (ουρία, κρεατινίνη, eGFR) — ουραιμικός κνησμός
- Θυρεοειδική λειτουργία (TSH, fT4)
- Σάκχαρο νηστείας — σακχαρώδης διαβήτης
- Φερριτίνη — σιδηροπενία (ακόμα και χωρίς αναιμία)
- LDH, ταχύτητα καθίζησης — screening νεοπλασμάτων
- Ακτινογραφία θώρακος — σε επιλεγμένες περιπτώσεις
Σε ασθενείς μεγαλύτερους από 60 ετών με πρόσφατα εμφανισθέντα γενικευμένο κνησμό, πρέπει να αποκλειστεί υποκείμενη κακοήθεια.
Αντιμετώπιση και θεραπεία κνησμού
Η θεραπεία του κνησμού περιλαμβάνει δύο σκέλη: τη θεραπεία της υποκείμενης αιτίας (αν εντοπιστεί) και τη συμπτωματική αντικνησμική αγωγή.
Γενικά μέτρα
- Ενυδάτωση δέρματος: καθημερινή χρήση μαλακτικών (emollients) — ιδιαίτερα σε ξηρό δέρμα και ηλικιωμένους
- Αποφυγή ερεθιστικών: σύντομα, χλιαρά μπάνια (όχι καυτά), ήπια σαπούνια χωρίς άρωμα, φαρδιά βαμβακερά ρούχα
- Αποφυγή ξεσμού: κοντά νύχια, μαλακά γάντια τη νύχτα σε παιδιά
- Διακοπή ύποπτων φαρμάκων (σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό)
Τοπική θεραπεία
- Τοπικά κορτικοστεροειδή: σε κνησμό με φλεγμονή — χρήση βραχείας διάρκειας
- Αναστολείς καλσινευρίνης (τακρόλιμους, πιμεκρόλιμους): εναλλακτική χωρίς ατροφία δέρματος
- Μενθόλη 1–5%: ψυκτική αίσθηση, προσωρινή ανακούφιση
- Τοπική καψαϊκίνη: σε νευροπαθητικό κνησμό
Συστηματική θεραπεία
- Αντιισταμινικά 2ης γενιάς (σετιριζίνη, δεσλοραταδίνη, μπιλαστίνη): αποτελεσματικά κυρίως σε κνησμό ισταμινικής μεσολάβησης (κνίδωση, αλλεργική δερματίτιδα)
- Γκαμπαπεντίνη / πρεγκαμπαλίνη: σε νευροπαθητικό ή ουραιμικό κνησμό
- SSRIs / SNRIs (σερτραλίνη, παροξετίνη, μιρταζαπίνη): σε ψυχογενή ή χολοστατικό κνησμό
- Φωτοθεραπεία (UVB στενού φάσματος): σε γενικευμένο κνησμό που δεν ανταποκρίνεται σε συντηρητικά μέτρα
“Τα αντιισταμινικά 2ης γενιάς είναι αποτελεσματικά κυρίως σε κνησμό που σχετίζεται με κνίδωση — δεν ανακουφίζουν όλες τις μορφές κνησμού”
Πότε πρέπει να ανησυχήσετε για τον κνησμό
Όλοι μας, σε διάφορες περιόδους της ζωής μας, θα νιώσουμε φαγούρα στο σώμα για λεπτά, ώρες ή μέρες. Ο κνησμός αυτός συνήθως είναι ήπιας έντασης και δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας.
Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, η φαγούρα στο σώμα θα πρέπει να οδηγήσει τον ασθενή σε ιατρική εκτίμηση. Τα σημεία που δικαιολογούν αξιολόγηση (“red flags”) είναι:
- Συνυπάρχουν γενικά συμπτώματα (Β-συμπτώματα): πυρετός, ανεξήγητη απώλεια βάρους, νυχτερινοί ιδρώτες
- Ο κνησμός είναι ιδιαίτερα έντονος και επιδρά στον ύπνο ή την καθημερινότητα
- Εμφανίζεται αιφνίδια, χωρίς πιθανή αιτία
- Εντοπίζεται σε όλο το σώμα (γενικευμένος κνησμός)
- Διαρκεί για περισσότερο από 6 εβδομάδες
- Εμφανίζεται σε ηλικία μεγαλύτερη από 60 ετών χωρίς προφανές αίτιο
- Υπάρχει πρόσφατη αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής
“Αποφεύγετε να ξύνετε ή να τρίβετε το δέρμα σας, εάν έχετε κνησμό. Ελλοχεύει ο κίνδυνος να προκαλέσετε βλάβες οι ίδιοι”
Εάν αντιμετωπίζετε επίμονη φαγούρα στο σώμα που δεν υποχωρεί ή που σας ανησυχεί, η εξειδικευμένη αλλεργιολογική και δερματολογική εκτίμηση μπορεί να εντοπίσει την αιτία και να σχεδιάσει κατάλληλο πλάνο αντιμετώπισης. Στο αλλεργιολογικό ιατρείο στην Ηλιούπολη, Αθήνα, πραγματοποιούμε αλλεργικές δοκιμασίες, επιδερμιδικές δοκιμασίες (patch tests) και πλήρη εργαστηριακό έλεγχο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η συχνότερη αιτία φαγούρας στο σώμα;
Η ξηροδερμία (xerosis cutis) αποτελεί τη συχνότερη αιτία κνησμού, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους. Όταν ο κνησμός συνοδεύεται από εξάνθημα, η ατοπική δερματίτιδα και η κνίδωση είναι οι πιο κοινές αιτίες. Η χρήση μαλακτικών (emollients) και η αποφυγή ερεθιστικών μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα συμπτώματα.
Μπορεί η φαγούρα στο σώμα να οφείλεται σε σοβαρή νόσο;
Ναι. Ένας γενικευμένος κνησμός χωρίς εξάνθημα μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί πρώτη εκδήλωση ηπατικής νόσου (χολόσταση), νεφρικής ανεπάρκειας, θυρεοειδοπάθειας ή ακόμα και αιματολογικού νεοπλάσματος (λέμφωμα, πολυκυτταραιμία). Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό S2k Guideline, σε ασθενείς μεγαλύτερους από 60 ετών με πρόσφατο γενικευμένο κνησμό πρέπει να αποκλειστεί υποκείμενη κακοήθεια.
Γιατί νιώθω φαγούρα στο σώμα μετά το μπάνιο;
Η φαγούρα μετά το μπάνιο οφείλεται συνήθως στη μεγάλη διάρκεια, τη θερμοκρασία του νερού ή σε ξηρότητα του δέρματος. Σε ασθενείς με χολινεργική κνίδωση ή κνίδωση στο κρύο η θερμοκρασία του νερού πυροδοτεί τα συμπτώματα. Σπάνια, η φαγούρα μετά την επαφή με νερό ανεξαρτήτως θερμοκρασίας (υδατογενής κνησμός) μπορεί να σχετίζεται με αληθή πολυκυτταραιμία. Περισσότερα στο άρθρο για την αλλεργία στο νερό.
Μπορεί το άγχος να προκαλέσει φαγούρα;
Ναι. Το στρες επιδεινώνει τον κνησμό τόσο σε ασθενείς με δερματολογικά νοσήματα, όσο και ανεξάρτητα. Ψυχιατρικά νοσήματα (κατάθλιψη, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή) σχετίζονται με κνησμό — περίπου ένας στους τρεις ψυχιατρικούς ασθενείς αναφέρει φαγούρα. Ο φαύλος κύκλος κνησμού–ξεσμού (itch–scratch cycle) μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια λειχηνοποίηση του δέρματος.
Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για τη φαγούρα στο σώμα;
Ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει γενική αίματος, ηπατικές και νεφρικές δοκιμασίες, θυρεοειδική λειτουργία (TSH), γλυκόζη νηστείας και φερριτίνη. Σε ασθενείς με εξάνθημα, δερματολογικές δοκιμασίες (skin prick tests ή patch tests) μπορεί να εντοπίσουν αλλεργική αιτία. Η κλινική εξέταση από εξειδικευμένο αλλεργιολόγο καθοδηγεί τον περαιτέρω έλεγχο.
