Τι είναι η κνίδωση εκ ψύχους και πως εκδηλώνεται?

Η κνίδωση εκ ψύχους αποτελεί μια από τις λεγόμενες φυσικές κνιδώσεις, όπου τα συμπτώματα επάγονται από εξωτερικούς παράγοντες. Ειδικότερα, τα συμπτώματα στους ασθενείς με κνίδωση εκ ψύχους προκαλούνται σε επαφή με το κρύο ή κατά την πτώση της θερμοκρασίας του σώματος.

Τα συμπτώματα αυτά αποτελούνται από την εμφάνιση ερυθρότητας, κνιδωτικών εξανθημάτων ή/και αγγειοοιδήματος. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι:

  • κνίδωση μικρής διάρκειας σε περιοχή του δέρματος που εκτέθηκε στο κρύο
  • οίδημα (πρήξιμο) των χεριών σε πλύσιμο με κρύο νερό ή σε κράτημα ψυχρών αντικειμένων (π.χ. ποτήρι με πάγο)
  • οίδημα στα χείλη σε κατανάλωση παγωμένων υγρών, παγωτού κ.α

Συνήθως, εκδηλώνονται μετά από έκθεση λίγων λεπτών στο κρύο και διαρκούν λιγότερο από ώρα, μετά τη διακοπή της έκθεσης. Συχνά, τα συμπτώματα επιδεινώνονται κατά την επαναθέρμανση του δέρματος. Η βαρύτητα των συμπτωμάτων αυτών ποικίλλει σημαντικά. Σε ασθενείς με μεγάλη ευαισθησία, μια απότομη, εκτεταμένη έκθεση στο κρύο μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρότερα συμπτώματα, μέχρι και σε μια βαρειά αναφυλακτική αντίδραση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα πρώτα μπάνια στη θάλασσα, τα οποία αποτελούν το συχνότερο αίτιο αναφυλαξίας σε ασθενείς με σοβαρή κνίδωση στο κρύο. Προοδευτικά, όσο το νερό της θάλασσας θερμαίνεται, τα συμπτώματα γίνονται συνήθως ηπιότερα.

Σημαντική, επίσης, είναι και η μεταβολή της θερμοκρασίας του σώματος. Έτσι, εντονότερα συμπτώματα παρατηρούμε τους καλοκαιρινούς μήνες, όπου η θερμοκρασία του σώματος είναι υψηλότερη. Εκεί, η απότομη πτώση της θερμοκρασίας, όπως π.χ. με μια βουτιά σε κρύα θάλασσα, δυνητικά συνεπάγεται και σοβαρότερες αντιδράσεις. Το χειμώνα, τα ενοχλήματα μπορεί να είναι καθημερινά, αλλά συνήθως μικρότερης έντασης.

Σε τι οφείλεται? Πώς προκαλείται? Πώς γίνεται η διάγνωση?

Η κνίδωση επάγεται όταν η έκθεση στο κρύο προκαλεί την ενεργοποίηση κυττάρων που ονομάζονται μαστοκύτταρα. Τα κύτταρα αυτά βρίσκονται στο δέρμα -όπως και σε άλλα σημεία του σώματος- και μπορούν να ενεργοποιηθούν από διάφορους παράγοντες. Με την ενεργοποίησή τους απελευθερώνουν διάφορες ουσίες που ονομάζονται μεσολαβητές, η δράση των οποίων προκαλεί τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν.

Στην πλειονότητα των ασθενών με κνίδωση εκ ψύχους δεν υπάρχει κάποιος αιτιολογικός παράγοντας. Σπανιότερα, διάφορα υποκείμενα νοσήματα μπορεί να εκδηλωθούν και με συμπτώματα κνίδωσης στο κρύο (όπως η κρυοσφαιριναιμία, κακοήθειες, λοιμώδη κ.α.).

Σε περίπτωση που υπάρχει υποψία για την ύπαρξη κνίδωσης εκ ψύχους, αυτή μπορεί να διαγνωσθεί με τη δοκιμασία πάγου. Παράλληλα, γίνεται ένας βασικός έλεγχος, ο οποίος αποσκοπεί στην αναζήτηση πιθανών παθολογικών καταστάσεων που μπορεί να συνυπάρχουν.

Θεραπεύεται η κνίδωση εκ ψύχους? Θα πρέπει να ζω περιορίζοντας την καθημερινότητά μου?

Δυστυχώς, αιτιολογική θεραπεία για την κνίδωση εκ ψύχους δεν υπάρχει. Εξαίρεση, όπως προαναφέρθηκε, οι περιπτώσεις που μια υποκείμενη φλεγμονή είναι ο παράγοντας που συντηρεί την κνίδωση. Στους ασθενείς αυτούς η θεραπεία της υποκείμενης φλεγμονής θα οδηγήσει συχνά και στην βελτίωση των συμπτωμάτων της κνίδωσης.

Για τους περισσότερους ασθενείς, η προσέγγιση ελέγχου της κνίδωσης επικεντρώνεται σε πρακτικές αποφυγής της μεγάλης, απότομης έκθεσης σε ψύχους, όπως και στην συμπτωματική αγωγή.

Οι ασθενείς με κνίδωση στο κρύο θα πρέπει να αποφεύγουν συνθήκες ή καταστάσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε απότομη έκθεση, ειδικά μεγάλης έκτασης δέρματος. Τα πρώτα μπάνια στη θάλασσα, όταν το νερό είναι ακόμα αρκετά ψυχρό, είναι από τα συχνότερα αίτια εμφάνισης συμπτωμάτων. Η σταδιακή, μέσα σε αρκετά λεπτά, είσοδος στο νερό μπορεί να βοηθήσει. Το μπάνιο με κρύο νερό, το πλύσιμο των πιάτων ή ακόμα και οι παγωμένες τροφές ή ποτά μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα, και θα πρέπει να περιορίζονται. Ιδιαίτερα, παιχνίδια με κρύο νερό ή πρόσφατες τάσεις (ice bucket challenge), θα πρέπει επίσης να αποφεύγονται, ιδιαίτερα σε ευαίσθητους ασθενείς.

Η συμπτωματική αγωγή βασίζεται στα από του στόματος αντιισταμινικά, τα οποία έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά για τους περισσότερους ασθενείς. Αναλόγως με τη βαρύτητα της κνίδωσης, άλλοτε άλλες δοσολογίες είναι αναγκαίες για το έλεγχο των συμπτωμάτων. Σε δυσκολότερες περιπτώσεις, από του στόματος κορτικοστεροειδή αλλά και νεότερες θεραπείες μπορεί να έχουν θέση.

Τέλος, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως ασθενείς με σοβαρότερη νόσο βρίσκονται σε κίνδυνο αναφυλακτικής αντίδρασης. Οι ασθενείς αυτοί θα πρέπει να φέρουν μαζί τους την κατάλληλη αγωγή επεισοδίου, η οποία θα συμπεριλαμβάνει και αυτοενιέμενη αδρεναλίνη, όπως και σαφές γραπτό πλάνο δράσης. Διαβάστε περισσότερα σχετικά με την αναφυλαξία.